Βεβαιότητες και εκκρεμότητες

Η προεκλογική περίοδος άρχισε υπό τη βαριά σκιά των Τεμπών, που θα μπορούσαν να έχουν καθοριστική επιρροή στο αποτέλεσμα αλλά σχεδόν ανεπαίσθητα ξεχάστηκαν. Το ξεπέρασμα του ψυχικού κλίματος που είχε προς στιγμήν δημιουργήσει αυτή η αποκαλυπτική εθνικών δυσλειτουργιών τραγωδία, συνοδεύτηκε κι από μια δεύτερη κρίσιμη υπέρ της κυβερνητικής παράταξης εξέλιξη: ότι κατάφερε, εκμεταλλευόμενη και την εντελώς λανθασμένη τακτική των αντιπάλων της, να μετατρέψει την εκλογή σε αγώνα όλων (των άλλων) εναντίον του μόνου που «κοίταζε μπροστά» (της κυβέρνησης), και μάλιστα με επίδικο όχι απλώς την κυβερνησιμότητα αλλά την αυτοδυναμία (η οποία, κάποια στιγμή, λόγω των Τεμπών, φάνταζε απίθανη). Τη βολική (για την κυβέρνηση αλλά όχι για την ποιότητα και το ενδιαφέρον του εκλογικού αγώνα) και πάντως τεχνητή «απλοποίηση» των διλημμάτων, ενίσχυσαν δυο επιλογές που θα μπορούσαν, υπό σύστημα απλής αναλογικής, να λειτουργήσουν προς την αντίθετη κατεύθυνση: γενικότητες («μάχη δυο κόσμων», παροχές χωρίς εξηγήσεις) αντί προγραμματικής αντιπαράθεσης, τακτικισμοί («κυβέρνηση ηττημένων», «ειδικού σκοπού» κ.λπ.) αντί διερεύνησης πιθανών κοινών τόπων ή πραγματικών κόκκινων γραμμών. Σε αυτόν τον καμβά κινήθηκε η εκστρατεία, με όχι απλώς ανοχή αλλά συνενοχή και των άλλων κομμάτων.

Ειδικά ο τρόπος που κινήθηκε η αξιωματική αντιπολίτευση, θα μπορούσε να με κάνει, αν δεν αποστρεφόμουν τη συνωμοσιολογία, να σκεφτώ ότι επιζητούσε την ήττα: μέσα από την τακτική του «όλοι μέσα» – και πολύς Πολάκης και ολίγον Χάρβαρντ, και «προοδευτική διακυβέρνηση», απευθυνόμενη σε όλα τα αριστερά κόμματα αλλά μη ευρίσκουσα ανταπόκριση από κανένα, και άγρα ορφανών ψηφοφόρων της Χρυσής Αυγής, και τοπικά νομίσματα και φορολόγηση ελεύθερων επαγγελματιών και συγκέντρωση στο Σύνταγμα με πράσινες σημαίες, ήλιους και «αλλαγή» -, πασπαλισμένη με διαρκείς γκάφες και μόνιμη εχθροπάθεια, βγήκε η εικόνα ενός κόμματος ανερμάτιστου, χωρίς σχέδιο και συμμάχους, σχεδόν παραιτημένου. Το μόνο που είχε να κάνει απέναντι σε αυτό η κυβερνητική παράταξη ήταν να μην κάνει τίποτα – και να αντιμετωπίσει και τα υπόλοιπα κόμματα σαν να μην υπάρχουν. Θα μπορούσε να εκληφθεί ως ένδειξη αλαζονείας, όπως και ήταν, το εκλογικό όμως σώμα φαίνεται ότι την εξέλαβε ως απόδειξη ισχύος.

Σε τέτοιο πλαίσιο, οι αβεβαιότητες τη μέρα των εκλογών ήταν λίγες και συγκεκριμένες: το πόσο κοντά στον πήχυ της αυτοδυναμίας (περίπου 38%), στις επόμενες εκλογές, θα έφτανε η Νέα Δημοκρατία, αν θα είχε 3 μπροστά ο ΣΥΡΙΖΑ, αν θα έπιανε διψήφιο ποσοστό το ΠΑΣΟΚ, αν θα γινόταν κάποια έκπληξη από τους «μικρούς» και ποιο θα ήταν το άθροισμά τους, πόσο, σε σύγκριση με το ήδη υψηλό 42% των προηγούμενων εκλογών, θα ήταν το ποσοστό αποχής μετά από μια τέτοια άγονη καμπάνια. Οι απαντήσεις που δόθηκαν σε όλα αυτά από το εκλογικό σώμα συνοψίζονται σε μια φράση: η άγονη καμπάνια έβγαλε πεντακάθαρο νικητή. Κοντά στο 40% η Νέα Δημοκρατία, δηλαδή χωρίς φθορά μετά από 4 χρόνια και με διαφορά μεγαλύτερη των προηγούμενων εκλογών (τότε ήταν 8,3%) από τον δεύτερο, με τον ΣΥΡΙΖΑ να έχει υποστεί πραγματική – και υπονομευτική του αρχηγού του – πανωλεθρία, το ΠΑΣΟΚ ζωντανό μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, με τους λογής αντισυστημικούς υπαρκτούς αλλά όχι βαρύνοντες, πλην ίσως της Πλεύσης φασαρίας. Και με την αποχή να απειλεί όλο και περισσότερο: πλέον η Ελλάδα (της πάντα αναγκαστικής ψήφου και της πρώην «μεγάλης πολιτικοποίησης») είναι, από πλευράς συμμετοχής, ημι-δημοκρατία.

Για την επόμενη μέρα, αυτό που μένει να φανεί δεν είναι, πιστεύω, αν θα υλοποιηθεί η απλώς θεωρητική πιθανότητα να μην πάμε σε άμεσες νέες εκλογές, που, με πλειοψηφικό πλέον σύστημα, θα βγάλουν κυβέρνηση. Ούτε καν αν η Νέα Δημοκρατία θα έχει πλήρη κυριαρχία: αυτό οριστικά κρίθηκε στις 21 Μαΐου. Η μόνη ουσιαστική εκκρεμότητα είναι το κατά πόσο, και κατά τη φάση των διερευνητικών εντολών (κατά την οποία όλοι οι αρχηγοί πρέπει να τηρήσουν τουλάχιστον τα προσχήματα ότι προσπάθησαν να βρουν βιώσιμη λύση) και κατά τη νέα προεκλογική εκστρατεία (στην οποία είναι επιτακτική η χάραξη πορείας), θα μπορέσει να γίνει ένα βήμα ποιοτικής βελτίωσης από τα κόμματα και μεγαλύτερων απαιτήσεων από το κοινωνικό σώμα. Ο χθεσινός πρώτος γύρος δεν προοιωνίζεται, πάντως, κάτι τέτοιο. Κι έτσι το άμεσο πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό μέλλον, που θα ήταν έτσι κι αλλιώς δύσκολο (τέλος «ζεστού» χρήματος, πιθανή γεωπολιτική και κλιματική επιδείνωση, ένας επανομιμοποιημένος και ικανός για «επίσημο αλυτρωτισμό» Ερντογάν), φαντάζει ήδη δυσκολότερο.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος