Χούντα στα πανεπιστήμια

«Η χούντα δεν τελείωσε το ’73», φωνάζουν ημιμαθείς διαδηλωτές, αγνοώντας την πτώση της δικτατορίας το 1974. Ωστόσο, με μια έννοια, κληρονομιές της χούντας ευδοκιμούν, όχι μόνο με τη μορφή ολοκληρωτικών νοοτροπιών και απεχθών πράξεων από ακραίες μειοψηφίες που διαφεντεύουν τα πανεπιστήμια, αλλά και με συγκεκριμένες ρυθμίσεις που πανηγυρικά καθορίζουν ακαδημαϊκές λειτουργίες μέχρι σήμερα!

Α) Το Πανεπιστήμιο Πάτρας ιδρύθηκε με Διάταγμα του 1964, εποχή αναγέννησης. Γεώργιος Παπανδρέου και Ευάγγελος Παπανούτσος, υπουργός και γενικός γραμματέας Παιδείας αντίστοιχα, οραματίζονται ένα νέο πρωτοποριακό πανεπιστήμιο, διαφορετικό από τα υπάρχοντα (Αθήνας και Θεσσαλονίκης). Στην Πάτρα καθιερώνεται η Σχολή ως βασική ακαδημαϊκή, διδακτική και διοικητική μονάδα. Οι πρωτοετείς φοιτητές εισέρχονται σε Σχολές και μετά από έναν χρόνο επιτυχούς φοίτησης στα γενικά μαθήματα, αναλόγως της βαθμολογίας και της επιθυμίας τους, επιλέγουν ειδικότερο Τμήμα. Το 1966, η ψήφιση του νομοσχεδίου Μητσοτάκη – Αλλαμανή που θα επικύρωνε το ιδρυτικό Διάταγμα καθυστερεί, μέχρι το πραξικόπημα της 21ης/4/1967. Η χούντα αμέσως ανατρέπει τη μεταρρύθμιση, όλα τα πανεπιστήμια οφείλουν να ακολουθούν το κατεστημένο μοντέλο του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου κυριαρχούν συντηρητικές απόψεις. Μία χρονιά πρόλαβαν οι υποψήφιοι φοιτητές να εισαχθούν σε Σχολές, από το 1967 εισέρχονται υποχρεωτικά σε Τμήματα. Αργότερα, άλλα ιδρύματα μετονόμασαν προσχηματικά τα Τμήματά τους σε Σχολές…

Β) Η χούντα επεδίωξε χειραγώγηση μιας κλειστής παιδείας. Με ψευδαίσθηση προοδευτικότητας, καθιερώνει τη διανομή, που ισχύει ακόμη, του μοναδικού εγκεκριμένου δωρεάν συγγράμματος. Προπάντων, με ρητή συνταγματική πρόβλεψη το 1968, επιβάλλει για τα πανεπιστήμια το οργανωτικό σχήμα των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου. Η διάταξη, παραδόξως, επικυρώνεται στο δημοκρατικό Σύνταγμα του 1975, με το περίφημο άρθρο 16 που απαγορεύει τη σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες. Το δικαίωμα ίδρυσης ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων αναγνωρίζεται ήδη στο δημοκρατικό Γαλλικό Σύνταγμα του 1795, όπως αναφέρει το εξαιρετικό βιβλίο του Νίκου Αλιβιζάτου «Πέρα από το 16», όπου αναλύονται η ιστορία και η σημασία της οπισθοδρομικής χουντικής διάταξης: «Οι χουντικές ρυθμίσεις για την παιδεία καταγγέλθηκαν με σφοδρότητα από το αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα. Θα περίμενε λοιπόν κανείς να καταρρεύσουν πλήρως το 1974». Ωστόσο, ο κρατισμός επικρατεί. Μεταξύ άλλων, ο Ανδρέας Παπανδρέου ζητά να αποκλεισθούν οι ιδιώτες από την ανώτατη εκπαίδευση.

Καταφανώς, η υποχρεωτική εισαγωγή των φοιτητών σε Τμήματα σημαίνει πως παιδιά 18 χρονών εγκλωβίζονται, χωρίς καμία δυνατότητα αλλαγής, σε μια ειδικότητα που ουσιαστικά αγνοούν. Πολλοί, μη έχοντας κίνητρο μελέτης στο πρώτο έτος, αρχίζουν μεταφορές μαθημάτων μέχρι το πτυχίο, όπου μόνον οι μισοί θα φθάσουν κάποτε. Πανεπιστήμιο κλειστοφοβικό, αλλά με πανεπιστημιακά μαγαζάκια στα Τμήματα.

Καταφανώς, το να λειτουργούν τα πανεπιστήμια σαν δημόσιες υπηρεσίες αλλοιώνει τον φιλοσοφικό και αναπτυξιακό προσανατολισμό τους, ενώ έχει, επί δεκαετίες, αποκλείσει την ανάπτυξη ανταγωνισμού μεταξύ τους. Οι περισσότεροι διδάσκοντες αφήνονται στη δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία, ενώ οι ερευνητικές λειτουργίες ασφυκτιούν στη μέγγενη του δημόσιου λογιστικού.

Εχουν περάσει 48 χρόνια. Ποια φοιτητική ή συνδικαλιστική παράταξη, ποια πρυτανική Αρχή, ποιος σύλλογος πανεπιστημιακών καθηγητών ζήτησε τον εξοβελισμό των χουντικών ρυθμίσεων; Αποκαλυπτική και η αφασία κατά την προεκλογική συζήτηση. Το πολιτικό σύστημα βολεύεται με ένα μέτριο πανεπιστήμιο στα μέτρα του.