Το ζήτημα της κυβερνητικής προοπτικής

Μας χωρίζουν μία εβδομάδα και λίγες ημέρες από τις εκλογές. Η κυβέρνηση επιδιώκει τη συσπείρωση των οπαδών της, υποστηρίζοντας ότι τίποτε δεν ενώνει τα άλλα κόμματα, παρά μόνο η απόρριψη του αρχηγού της ΝΔ. Και άρα ότι δεν υπάρχει βιώσιμη, εναλλακτική κυβερνητική πρόταση. Αλλα κόμματα τονίζουν ότι η κρίση εμπιστοσύνης και η αδυναμία ανόρθωσης του κράτους επιβάλλουν μια συνεργατική προοπτική. Και αντιπαραθέτουν τα δικά τους πολιτικά προτάγματα ως βάση κυβερνητικής συνεργασίας. Υπάρχουν, τέλος, και εκείνοι που προτάσσουν γραμμές περιχαράκωσης. Διότι εκεί συντηρούν την υπόστασή τους.

Δεν θα αξιολογήσουμε φυσικά τις ανωτέρω θέσεις. Αυτό θα το κάνουν οι εκλογείς. Θα σταθούμε σε ορισμένες θεσμικές διαστάσεις. Αφού επισημάνουμε όμως το προφανές: Εναλλακτικό πολιτικό αφήγημα πάντοτε υπάρχει. Οποιος στοιχειωδώς παρακολουθεί τη διαμάχη κεντροδεξιών και κεντροαριστερών παρατάξεων, είτε στη Δυτική Ευρώπη είτε στις ΗΠΑ (ιδίως εκεί), θα δει ότι υπάρχει αντιπαράθεση πολιτικών, με αντίκρισμα στη ζωή των πολιτών. Αντίστοιχες θέσεις υπάρχουν στα προγράμματα των δικών μας κομμάτων εξουσίας.

Τι επομένως έχει συμβεί και η αντιπαράθεση και σύνθεση προγραμμάτων δεν είναι στο κέντρο της επικαιρότητας; Κάποιοι θα πουν, φταίνε τα νούμερα, οι έδρες δεν βγαίνουν. Δεν συμφωνώ.

Μια διαλυτική παράμετρος είναι η απλή αναλογική. Δεν γνωρίζουμε αν θεσπίστηκε από ιδεολογικούς λόγους ή για να αποδυναμώσει τη ΝΔ. Γνωρίζουμε ωστόσο ότι, σε κατακερματισμένο πολιτικό τοπίο, η απλή αναλογική είναι η καλύτερη συνταγή για να ΜΗΝ επιτευχθούν κυβερνήσεις συνεργασίας. Και για να συσπειρωθούν τα συντηρητικά στρώματα. Οπερ και γίνεται – για όποιον έχει μάτια να δει. Αντίθετα, ένα ήπιο σύστημα ενισχυμένης αναλογικής θα διαμόρφωνε εντελώς διαφορετικά το πολιτικό τοπίο.

Μια άλλη παράμετρος είναι οι διαλυτικές αντιλήψεις. Σε κάθε πολιτικό σύστημα εκφράζονται αντισυστημικές δυνάμεις. Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν έχουν τέτοια ενδυνάμωση και αυτονόμηση ώστε να εμποδίζουν τη διαμόρφωση βιώσιμων κυβερνητικών προτάσεων, ματαιώνοντας τον με ίσους όρους ανταγωνισμό τους σε πλαίσιο εναλλαγής στην εξουσία. Τότε, υπάρχει πρόβλημα. Για να γίνουμε πιο σαφείς: κάθε επιπλέον αναφορά σε παράλληλους μηχανισμούς πληρωμών κάνει την αυτοδυναμία του πρώτου κόμματος πιο πιθανή και τη συζήτηση για προγράμματα δευτερεύουσα. Και αυτό, υποθέτουμε, το γνωρίζουν όσοι τις κάνουν.

Υπό μια έννοια, η κατάσταση στο πολιτικό σύστημα θυμίζει τα τέλη της δεκαετίας του 1950, ιδίως μετά το 1958 που η Αριστερά είχε εκλεγεί αξιωματική αντιπολίτευση. Το αδιέξοδο στην πολιτική εναλλαγή (που χαρακτήριζε όλη τη δεκαετία, αφού το κέντρο είχε εξουδετερωθεί στο εμφυλιοπολεμικό κλίμα) κατέστη τότε πλέον εμφανές. Εξωθώντας τελικά τα πράγματα σε λύση, την οποία αρχικά έδωσε ο Γεώργιος Παπανδρέου, κατορθώνοντας την ίδρυση της Ενώσεως Κέντρου (1961). Και τελικώς ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ, ο οποίος ένωσε την Κεντροαριστερά.

Υπό αυτή την οπτική, η πρόσφατη αναφορά στο όνομα και την κληρονομιά του Ανδρέα Παπανδρέου δεν είναι αναχρονιστική. Υπενθυμίζει ότι δίχως μια συμπαγή αντιπαράθεση βιώσιμων κυβερνητικών προτάσεων, όπου η ψήφος έχει κυβερνητικό αντίκρισμα, η δημοκρατία είναι ατελής.

Ο Νίκος Παπασπύρου, διδάκτωρ του Παν. Χάρβαρντ, είναι αναπλ. καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)