Εγκλημα και τιμωρία

Είχα κάποτε μια φίλη. Λέω «είχα» διότι η γυναίκα «αποσύρθηκε» εδώ και είκοσι, περίπου, χρόνια. Λίγο μετά τα σαράντα, στην καλύτερη και πιο δημιουργική ηλικία της. Τότε επέστρεψε στο νησί απ’ όπου καταγόταν αλλά ακόμη και σε αυτό απομονώθηκε, σήμερα ζει σχεδόν σαν ερημίτισσα. Ο λόγος της απομόνωσής της ήταν μία απώλεια, η πιο τραγική που μπορεί να συμβεί σε έναν άνθρωπο.

Η φίλη μου είχε παντρευτεί από τρελό έρωτα σε νεαρή, σχετικά, ηλικία. Ενα ζευγάρι που το καμαρώναμε γιατί τα είχε όλα. Νέοι, ωραίοι, ερωτευμένοι, με καλές δουλειές που ευνοούσαν ακόμη περισσότερο οι συνθήκες εκείνης της εποχής, άνθρωποι κεφάτοι, καλλιεργημένοι, κοσμοπολίτες. Και με έναν γιο, ένα παλικαράκι που έμοιαζε να είναι το επιστέγασμα της ευτυχίας τους.

Το μοιραίο καλοκαίρι είχαν νοικιάσει ένα σπίτι σε θέρετρο της Αττικής. Ετοίμαζαν μάλιστα και ένα πάρτι για να μας υποδεχθούν. Εκείνο το Σάββατο το ζευγάρι πήγε στο σουπερμάρκετ. Το 13χρονο αγόρι, μόνο στο σπίτι, άνοιξε το ψυγείο που λίγο πριν είχαν συνδέσει οι γονείς του. Και έμεινε στον τόπο. Ηλεκτροπληξία. Κάπως δεν είχε γίνει σωστά η σύνδεση, κάτι είχε πάει λάθος με τη γείωση, το παιδί δεν φορούσε παπούτσια (αν φορούσε, λέγανε τότε, δεν θα είχε συμβεί το κακό), πάει το παλικαράκι. Δεν ρώτησα ποτέ λεπτομέρειες, ποιος αντέχει σε τέτοιες περιπτώσεις; Οι γονείς διώχθηκαν, αθωώθηκαν, αλλά τι να το κάνουν;

Προσπάθησαν να κάνουν άλλο παιδί, δεν τα κατάφεραν. Προσπάθησαν να σώσουν τον γάμο τους, ούτε αυτό το κατάφεραν. Χώρισαν, απομακρύνθηκαν, η φίλη κατέληξε όπως περιγράφω παραπάνω. Δεν μπόρεσαν, παρά τη συμβολή ειδικών ψυχικής υγείας, να διαχειριστούν τις ενοχές ότι ευθύνονταν για την απώλεια του μονάκριβού τους. Ναι, κάποιοι άλλοι θα μπορούσαν, ίσως, να τις διαχειριστούν, να συνεχίσουν τη ζωή τους. Ο καθείς και η ψυχή του, οι ευαισθησίες του, οι εναλλακτικές και οι αντοχές του. Με έναν κοινό παρονομαστή όμως. Το ότι κάποια εγκλήματα είναι συγχρόνως και η τιμωρία του δράστη. (Και δεν χρειάζεται να έχεις διαβάσει Ντοστογέφσκι για να το καταλάβεις.) Και τις ποινές τις βάζει ο ίδιος στον εαυτό του. Η φίλη μου «αυτοκαταδικάστηκε» σε ένα είδος ισόβιας κάθειρξης – ισόβια που δεν σπάνε. Κάποιοι άλλοι, ακόμη και σε θάνατο.

Τα γράφω όλα αυτά με αφορμή την τραγωδία της Αρτας. Ενα ζευγάρι, δύο νέοι άνθρωποι που πάλευαν για τη ζωή τους, γι’ αυτό και πήγαιναν από πεντέμισι μηνών το μωρό τους στον βρεφονηπιακό σταθμό (αναρωτιέμαι τι συμβαίνει με τις άδειες μητρότητας). Ο πατέρας το ξέχασε στο αυτοκίνητο, το παιδί πέθανε από θερμοπληξία. Η μητέρα κατέρρευσε ψυχολογικά και νοσηλεύεται. Ο πατέρας, σε κατάσταση σοκ, νοσηλεύεται κι αυτός, φρουρούμενος και υπό συνεχή παρακολούθηση καθώς ψάχνει τρόπο να βάλει τέλος στη ζωή του. Οι συγγενείς προσπάθησαν να λιντσάρουν τον πατέρα.

Τα ξεχασμένα μωρά

Από χθες ακούμε για το «σύνδρομο του ξεχασμένου μωρού», για τις δύο ειδών μνήμες όπου η μία μπορεί να «καπελώσει» την άλλη, κάποιοι είναι πολύ υπερήφανοι διότι γκούγκλαραν περί του συγκεκριμένου συνδρόμου και βρήκαν πόσα μωρά χάνουν, με αυτόν τον τρόπο, τη ζωή τους κάθε χρόνο στις ΗΠΑ και αφού έχουμε και στατιστικές, το κατέχουμε το θέμα. Και είναι και οι άλλοι που εξανίστανται, που θεωρούν αδύνατο να ξεχάσει ένας γονιός το παιδί του, που σπεύδουν να ρίξουν το ανάθεμα, «ποτέ δεν θα συνέβαινε σε εμένα» σου λέει.

Σε όλους μπορούν – κάτω από ειδικές συνθήκες – να συμβούν τα πάντα. Το ότι δεν συμβαίνουν είναι θέμα τύχης και συγκυριών. Αυτό δεν κάνει λιγότερο τραγικό το συμβάν ούτε περιορίζει την ευθύνη του πατέρα. Καλό θα ήταν ωστόσο να περιορίσει τους δικούς μας φετφάδες. Ο πατέρας έχει αυτοδικαστεί ήδη και μάλιστα σε πολύ μεγαλύτερη ποινή απ’ όση μπορεί να του επιβάλει το δικαστήριο. Αλλωστε και ο ποινικός μας κώδικας προβλέπει πως, αν ο θάνατος του θύματος προκαλεί μεγάλη συντριβή στον δράστη, δεν χρειάζεται να υποστεί ποινή. Ας σκύψουμε λοιπόν για λίγο το κεφάλι εμείς που έχουμε κάνει καραμέλα την «ενσυναίσθηση».