Οι κληρονόμοι της κρίσης

Ο πιο κλασικός μπακαλιάρος για τις εκλογές είναι ότι με την ψήφο μας αποφασίζουμε για το μέλλον της χώρας – τετριμμένος σε σημείο ώστε η φράση να είναι πια σκέτος θόρυβος στον αέρα χωρίς νόημα. Στις εκλογές της 21ης Μαΐου βεβαίως αποφασίζουμε για το μέλλον μας, αυτό κάνουμε πάντα στις εκλογές· οι συγκεκριμένες, όμως, έχουν το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό να αφορούν εξίσου το παρελθόν και την κληρονομιά του. Από τη μία πλευρά, δηλαδή, κρίνεται αν θα συνεχιστεί ή όχι η πορεία που έδωσε στη χώρα η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη και, από την άλλη, κρίνονται το μέγεθος της κληρονομιάς που άφησε η κρίση (η δεκαετία της χρεοκοπίας) και τα μερίδια των νομίμων κληρονόμων της.

Κατ’ αρχάς, ας τοποθετήσουμε τις επερχόμενες εκλογές μέσα στην ιστορική προοπτική τους. Στις προηγούμενες, ο λαός αποδοκίμασε την πενταετή διαχείριση της κρίσης από τις κυβερνήσεις ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ – δεν αναλύω το γεγονός, δεν αποδίδω κρίσεις και χαρακτηρισμούς, απλώς το επισημαίνω. Ομως η δεκαετία που είχε προηγηθεί είχε ήδη αλλάξει τις κοινωνικές ισορροπίες στην Ελλάδα. Η αποκάλυψη της αυταπάτης, στην οποία είχαμε βασίσει την ευημερία μας, ο διεθνής διασυρμός και τα δεινά που ακολούθησαν, η απότομη πτώση του βιοτικού επιπέδου, όλα αυτά ριζοσπαστικοποίησαν ένα μεγάλο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας, τόσο στα δεξιά όσο και στα αριστερά του πολιτικού φάσματος. Πολλοί, οι περισσότεροι όπως έδειξαν τα εκλογικά αποτελέσματα του 2019, μάθαμε από το πάθημα και διαλέξαμε την πορεία του ευρωπαϊκού εκσυγχρονισμού της χώρας. (Αλλωστε, ήταν η Ευρώπη που μας έσωσε και ελπίζω ότι δεν το ξεχνάμε…) Ενα μεγάλο μέρος, όμως, παρέμεινε προσκολλημένο στην αυταπάτη. Κάτι ακόμη που δεν πρέπει να ξεχνάμε είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ ηττήθηκε με 32%, παρά τα τερατουργήματά του.

Η κρίση, για να το πω μεταφορικά, ήταν προκομμένη και έφτιαξε περιουσία. Αφού μας έβγαλε το λάδι, επιτέλους τα κακάρωσε. Ομως, η μακαρίτισσα δεν άφησε διαθήκη και το συγγενολόι από πίσω είναι τεράστιο. Το τρικούβερτο ξεκατίνιασμα, που παρακολουθούμε να εξελίσσεται στη λεγόμενη ακροδεξιά πολυκατοικία και μας διασκεδάζει, αυτό ακριβώς είναι. Οι άνθρωποι έχουν να μοιράσουν, γι’ αυτό σφάζονται μεταξύ τους. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και στον πόλεμο του Βαρουφάκη με τον ΣΥΡΙΖΑ, ανταγωνίζονται επίσης για την κληρονομιά της αντισυστημικής εκπροσώπησης. Ολες αυτές οι επιθεωρήσεις που ανεβαίνουν (πάντα με επιτυχία) στα άκρα του πολιτικού φάσματος είναι οι κληρονόμοι της κρίσης που πλακώνονται. Μάλιστα, το εκλογικό σύστημα της απλής αναλογικής, που καθιστά αδύνατο στην πράξη τον σχηματισμό σταθερής κυβέρνησης και άρα συντηρεί την αβεβαιότητα, απελευθερώνει τον ανταγωνισμό. Το ορατό αποτέλεσμα είναι η πρωτοφανής οξύτητα των εμφυλίων διαμαχών, που ξεσπούν κάθε τόσο ένθεν κακείθεν.

Η αντίφαση για τον ΣΥΡΙΖΑ μέσα σε αυτή την ισορροπία είναι ότι πρέπει να απευθύνεται συγχρόνως σε δύο ακροατήρια, που δεν τα πάνε καλά μεταξύ τους: τους κεντροαριστερούς, χωρίς τους οποίους δεν βγαίνει η αριθμητική για την κυβέρνηση, αλλά και τους αντισυστημικούς, για τους οποίους η ρήξη εξακολουθεί να ασκεί γοητεία. Υπό συνθήκες πραγματικής κρίσης, όπως αυτή που ζήσαμε, οι δύο συγκεκριμένοι στόχοι συνυπάρχουν μια χαρά. Οταν όμως η χώρα ορθοποδεί και η ζωή γίνεται καλύτερη, τότε ο ένας εξουδετερώνει τον άλλο. Αυτή την αντίφαση εκμεταλλεύεται αριστοτεχνικά ο Γιάν(ν)ης Βαρουφάκης, για τον οποίον οφείλω να παραδεχτώ ότι είναι μακράν ο πιο ενδιαφέρον παίκτης στη δευτερεύουσα, την ούτως ειπείν πειραματική, σκηνή.

Ο Βαρουφάκης δεν πάει να κυβερνήσει – πολλά είναι ο Βαρουφάκης, όχι όμως κουτός. Μια φορά του βγήκε το λαχείο, ξέρει ότι δεν πρόκειται να ξανασυμβεί. Παλεύει να αποσπάσει το μερίδιό του από την κληρονομιά. Οι μπαρούφες με τις Δήμητρες και τα συμπαρομαρτούντα είναι σχεδιασμένες για τον σκοπό αυτόν. Προκαλούν αμηχανία στον ΣΥΡΙΖΑ και τον εκθέτουν, ενώ την ίδια ώρα η φρίκη και ο αποτροπιασμός της ΝΔ ουσιαστικά διαφημίζει τον Βαρουφάκη στο κοινό των ακραίων ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ. Για τον λόγο, παροξύνει μεθοδικά τις προκλήσεις του προς το σύστημα. Βέβαια, αν η ΝΔ πετύχει καλό ποσοστό, ώστε με αξιώσεις να διεκδικήσει την πλειοψηφία στις μεθεπόμενες εκλογές, τότε μακροπρόθεσμα η κληρονομιά της κρίσης ως μέγεθος θα συρρικνωθεί. Μακάρι, γιατί έτσι ξεφορτωνόμαστε σαβούρα!