Οταν λείπει η διαβούλευση{CR}

Συχνά ξεχνάμε μια βασική συνθήκη της δημοκρατίας: Οτι η πολιτική έχει στον πυρήνα της τη σύγκρουση. Στο δημοκρατικό πλαίσιο η σύγκρουση είναι ζωτικής σημασίας, είναι μέρος της δημόσιας διαβούλευσης που είναι ένα πράγμα συνεχές, είναι η συμμετοχή μας σε ένα δημόσιο βίο, στη λεγόμενη «δημόσια σφαίρα» όπου κατατίθενται αλληλοσυγκρουόμενες απόψεις και ιδεολογίες, συμφέροντα που διαμορφώνουν κοινωνικούς συνεταιρισμούς και αντιπαλότητες. Το γεγονός ότι η σύγκρουση έχει ταυτιστεί πια με τη βαναυσότητα και την τοξικότητα (να μια έννοια που κοντεύει να «ξεχειλωθεί») είναι η αποτυχία όσων συμμετέχουμε στον διάλογο με προνομιακό ρόλο, με δημόσιο λόγο.

Ο τρόπος που διεξάγεται αυτή η προεκλογική περίοδος είναι, δυστυχώς, ενδεικτικός. Θα πει κανείς ότι σήμερα είμαστε σαφώς καλύτερα από την προηγούμενη δεκαετία κατά την οποία ζήσαμε απίστευτες εντάσεις, ραγδαίες ανατροπές, ματαιώσεις προσωπικές και συλλογικές κι ένα σωρό ακόμη δυσάρεστα που οι περισσότεροι μάλλον δεν θέλουμε να τα θυμόμαστε. Οι πολιτικές δυνάμεις κι οι λοιποί μετέχοντες του δημοσίου βίου, όμως, αντί να δημιουργήσουν νέα διακυβεύματα, επιχειρούν να αναπαράγουν τα πεπερασμένα. Με αποτέλεσμα τις πιο άχρωμες εκλογές στις οποίες απουσιάζει τελείως η πολιτική, οι προσδοκίες για το μέλλον (κι ας είναι και φρούδες) και έχουμε καταστήσει ρυθμιστή έναν κατάδικο νεοναζί και κεντρικά θέματα τα ευφάνταστα σχέδια «Δήμητρα» ή «Πάνος» ή «Θανάσης», έχουμε πειστεί ότι κινδυνεύουμε να γυρίσουμε στα μνημόνια (αν και μας λένε ότι η οικονομία μας αριστεύει) και επαναλαμβάνουμε μεταξύ μας τα ίδια μετεκλογικά σενάρια που κανείς άλλος πια εκεί έξω δεν παίρνει στα σοβαρά. Το αίτημα «να φύγει ο τάδε» ή «να μην ξαναέρθει ο δείνα» είναι, φυσικά, πραγματικό. Δεν είναι όμως πολιτική, αφορά μόνο τους πεπεισμένους. Μπορεί η εποχή των παθών και των μεγάλων συγκεντρώσεων, με πούλμαν και σημαιάκια, να θυμίζει σήμερα καρναβάλι, αλλά ήταν, μέσα στη γραφικότητά της, σχολείο πολιτικότητας και διαβούλευσης μπροστά στην έρημο που γεννά μαζική παραίτηση, όχι από αδιαφορία αλλά ως ψυχική αυτοάμυνα.

Οι εποχές, βέβαια, έχουν πράγματι αλλάξει. Αλλά η υποχώρηση της διαβούλευσης και η μετατροπή της δημόσιας σφαίρας σε κάτι που μοιάζει με τηλεκατευθυνόμενο παιχνίδι, ακόμη κι αν είναι μοντέρνο «σύμπτωμα» δεν είναι πρόοδος. Είναι η θλιβερή υπενθύμιση ότι, καμιά φορά, οι δημοκρατίες δεν πεθαίνουν με κρότο αλλά φυτοζωούν με ένδεια.