Αφηγήματα

Η λέξη «αφήγημα» πρωτοεμφανίστηκε σχετικά πρόσφατα στην ελληνική πολιτική σκηνή: ένα πρόχειρο γκουγκλάρισμα δείχνει ότι άρχισε να χρησιμοποιείται κάπου στα τέλη της δεκαετίας του 2000. Και αντίθετα με το «διακύβευμα», που πρωτοακούστηκε περίπου την ίδια περίοδο από το στόμα του Γιώργου Παπανδρέου και γρήγορα προκάλεσε μια αισθητή ενόχληση, το «αφήγημα» διατήρησε και τη γοητεία του και τη χρησιμότητά του. Για να μείνουμε στις επικείμενες εκλογές, το αφήγημα της Νέας Δημοκρατίας είναι η επιδίωξη της αυτοδυναμίας, του ΣΥΡΙΖΑ είναι το γκρέμισμα του Μητσοτάκη και του ΠΑΣΟΚ είναι ένα νεφελώδες «ούτε/ούτε».

Πόσο αποτελεσματικά και πειστικά είναι αυτά τα αφηγήματα; Σε ένα ενδιαφέρον σχόλιό του στους Financial Times, ο Στίβεν Μπους επισημαίνει ότι η ανάγκη μας, και η αγάπη μας, για ένα καλό παραμύθι έχει ως αποτέλεσμα να μας έλκουν περισσότερο εξηγήσεις που βασίζονται σε αυτά που λέμε και όχι σε αυτά που κάνουμε. Θεωρούμε, για παράδειγμα, ότι ο κυβερνήτης της Φλόριντα Ρον ΝτεΣάντις χάνει το χρίσμα των Ρεπουμπλικανών από τον Ντόναλντ Τραμπ επειδή δεν είναι αρκετά «προσωπικός», επειδή του λείπει το χάρισμα. Αυτό μπορεί να είναι αλήθεια, το βέβαιο όμως είναι ότι ο Τραμπ παραμένει ο δημοφιλέστερος Ρεπουμπλικανός πολιτικός και, κατά συνέπεια, όποιος θέλει να τον νικήσει θα πρέπει να βρει τρόπους να διαβρώσει αυτή τη δημοτικότητα μεταξύ ψηφοφόρων που δεν θα συναντήσει ποτέ.

Αντιστοίχως, πολλοί πιστεύουν ότι ο λόγος που η Αρσεναλ – ή ο Ολυμπιακός – δεν πάει καλά στο φετινό πρωτάθλημα έχει να κάνει με τη νοοτροπία της ομάδας ή την έλλειψη πάθους, ενώ η εξήγηση είναι πολύ απλούστερη: τα αποτελέσματα των αγώνων δεν είναι αυτά που πρέπει, κάτι που στην περίπτωση της Αρσεναλ αποδίδεται μεταξύ άλλων στο ότι ο γάλλος αμυντικός Γουίλιαμ Σαλιμπά ήταν μέχρι πρόσφατα μόνιμος δανεικός…

Το αφήγημα του ΣΥΡΙΖΑ είχε έτσι μια βάση πριν κυβερνήσει: μπορούσε να πει ατεκμηρίωτα κι ανέξοδα ότι θα άλλαζε όχι μόνο την Ελλάδα, αλλά και την Ευρώπη. Τώρα δεν μπορεί πια γιατί έχει μεσολαβήσει η Πρώτη Φορά Αριστερά και τα αποτελέσματά της μπορεί να τα κρίνει ο καθένας. Πολλοί λοιπόν μπορεί να είναι δυσαρεστημένοι με τον Μητσοτάκη, αλλά θα τον ψηφίσουν επειδή θεωρούν την εναλλακτική λύση χειρότερη, αν όχι καταστροφική.

Το αφήγημα του ΠΑΣΟΚ είναι ακόμη χειρότερο, αφού δεν απαντά καν στο ερώτημα ποιος θα κυβερνήσει αυτόν τον τόπο μετά τις εκλογές. Και μένει το αφήγημα της Νέας Δημοκρατίας, που στηρίζεται πράγματι σε έργα και όχι σε λόγια (εξού και η επιμονή στην αυτοδυναμία, ώστε τα έργα αυτά να συνεχιστούν), διολισθαίνει όμως συχνότερα απ’ όσο θα έπρεπε στη δυσφήμηση των αντιπάλων. Κακώς: όπως γράφει και ο Στίβεν Μπους, μια κυβέρνηση ωφελείται περισσότερο όταν αναλύει λεπτομερώς την πολιτική της παρά όταν εμπλέκεται σε άγονες αντιπαραθέσεις.