Απ-άνθρωποι

Πατάω στοπ-καρέ στο σημείο εκείνο του βίντεο όπου, αφού οι τραμπούκοι έχουν μπει στην γκαλερί και τον έχουν προσβάλει, βρίσει και απειλήσει, ο Σεργκέι Αντρέεφσκι ξεκρεμάει και κατεβάζει με τα ίδια του τα χέρια τους πίνακές του. Σταματάω και κοιτώ κι αισθάνομαι το κρακ: εδώ κάτι σπάει.

Το ξέρετε, το διαβάσατε: στις 26 Απριλίου του 21ου αιώνα, στην ευρωπαϊκή πόλη της Καλαμαριάς, μια ομάδα μασκοφόρων της Χρυσής Αυγής όρμησε βίαια μέσα σε έναν χώρο τέχνης και ανάγκασε έναν καλλιτέχνη να κατεβάσει τα έργα του. Γιατί; Γιατί κάτι σε αυτόν δεν τους άρεσε. Κάτι: η καταγωγή του, το πώς αισθάνεται κι αυτοπροσδιορίζεται, το ποια γλώσσα μιλάει ή πώς φοράει το σακάκι του, το σε ποιον θεό πιστεύει ή πού κάνει τη χωρίστρα του – κάτι. Δεν έχει σημασία τι δεν τους άρεσε, πραγματικά, πραγματικά δεν μας ενδιαφέρει τι δεν τους άρεσε.

H ταπείνωση. Μέθοδος πιο παλιά κι από τον χρόνο. Τον ανθρώπινο χρόνο, εννοείται. Γιατί είναι καθαρά ανθρώπινη εφεύρεση, θεμελιώδης, πρωταρχική, ακλόνητη – αν και ίσως γι’ αυτό δεν είναι «εφεύρεση», αλλά ένστικτο. Βαθιά μέσα μας, απ’ όταν ακόμα είμαστε μικρά παιδιά, ξέρουμε ενστικτωδώς πως εξοντώνεις καλύτερα εκείνον που ταπεινώνεις. Καλύτερα κι από το ξύλο, καλύτερα κι από τον θάνατο. Ταπεινώνοντάς τον του αφαιρείς το πιο βαθύ στρώμα ανθρωπιάς του, ό,τι βρίσκεται πιο κάτω κι από το δέρμα που μπορείς να κάψεις και τα μέλη που μπορείς να τεμαχίσεις και τα εσωτερικά όργανα που μπορείς να αφαιρέσεις. Ταπεινώνοντάς τον, τον εξορίζεις από το ανθρώπινο είδος με τελετουργίες που αφανίζουν την ανθρώπινή του υπόσταση. Τον δένεις από τους αστραγάλους πίσω από μια άμαξα και τον σέρνεις γύρω γύρω, τον στήνεις στον κύφωνα με το κεφάλι και τα χέρια να προεξέχουν σαν βόδι, την κουρεύεις και τη βάζεις να περπατά ξυπόλυτη ή και γυμνή, τους σκεπάζεις με πίσσα και πούπουλα, τους πετάς αβγά και γιαούρτια μπροστά την οικογένειά τους. Σκοπός είναι να τσακίσεις τη ραχοκοκαλιά της αξιοπρέπειας των εχθρών σου εξευτελίζοντάς τους, εξευτελίζοντας ό,τι αγαπούν πιο πολύ: την πατρίδα τους, την πίστη τους, την εικόνα τους, την εργασία τους, τα παιδιά τους ή ό,τι έχουν σαν παιδιά τους, ό,τι έφτιαξαν με τα χέρια και το μυαλό και την ψυχή και τις ελπίδες τους. Οι τρόποι είναι πολλοί, ο στόχος ένας: αυτόν που θέλεις να εξοντώσεις τον απ-ανθρωπίζεις.

Η μέθοδος είναι δοκιμασμένη και πιάνει πάντα, γιατί μένει στις μνήμες μας. Μπορεί να μη θυμόμαστε λεπτομέρειες, αλλά δεν ξεχνάμε τις εικόνες. Μπορεί για παράδειγμα να μη θυμόμαστε πώς την έλεγαν εκείνη την «ομάδα» που τον Οκτώβριο του ’20 μπήκε στο γραφείο του πρύτανη του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (δεν γράφω το όνομά του) και του κρέμασε γύρω από τον λαιμό μια πινακίδα, που μπορεί να μη θυμόμαστε τι έλεγε (αρνούμαι να το γράψω) αλλά την εικόνα της δεν την ξεχνάμε. Κι αυτό που δεν επιτρέπεται να ξεχάσουμε είναι ότι όλα αυτά δεν γίνονται τυχαία. Δεν είναι στιγμιαίες εκρήξεις οργής ή εξέγερσης. Ολα αυτά η ανθρωπότητα τα κλώσσησε με σπουδή επί αιώνες, και συνεχίζει να τα θρέφει παράλληλα με όλα τα σπουδαία και θαυμαστά έργα της, και να τα χρησιμοποιεί μεθοδικά και στοχευμένα μαζί με καθετί άλλο φρικώδες που έχει στο οπλοστάσιό της· και αυτά χρησιμοποιούν και τώρα, μεθοδικά και στοχευμένα, κάποιοι που ζητούν την ψήφο μας.

Και αυτό είναι τόσο τερατώδες όσο και το ότι, από κάποιους, θα την πάρουν.

Δεν χρειάζεται τίποτα περισσότερο από τη νοημοσύνη ενός παιδιού για να εξευτελίσεις κάποιον. Αλλά χρειάζεται κάτι παραπάνω για να καταλάβεις πως, όχι, δεν απ-ανθρωπίζεις αυτόν που εξευτελίζεις. Πως αληθινός απάνθρωπος είσαι εσύ.