Επανάσταση μέχρι ενός σημείου

Στην πολυετή ερευνητική, ακαδημαϊκή και κλινική μου ενασχόληση με θέματα διαχείρισης βάρους, πρόσληψης τροφής και διατροφικών διαταραχών έχω δει κάθε είδους «θαυματουργές» θεραπείες να έρχονται και να παρέρχονται στο πέρασμα του χρόνου, κυρίως λόγω ανεπιθύμητων παρενεργειών ή/και περιορισμένης αποτελεσματικότητας μακροπρόθεσμα.

Πρόσφατα παρουσιάστηκε στην αγορά μια νέα επαναστατική γενιά φαρμάκων που βασίζονται στην αυξημένη κατανόηση που έχουμε σήμερα για τις βιολογικές βάσεις της παχυσαρκίας και τους μηχανισμούς που ελέγχουν την όρεξη, τα Ozempic και Wegovy, που περιέχουν την ίδια δραστική ουσία, τη σεμαγλουτίδη.

Παχύσαρκοι ασθενείς με ιδιαίτερα διαταραγμένη διατροφική συμπεριφορά μάς εξιστορούν ενθουσιασμένοι πως πέρα των ήπιων παρενεργειών, π.χ. ναυτία, γαστρεντερικές διαταραχές, η σεμαγλουτίδη άλλαξε γρήγορα τη σχέση τους με το φαγητό, μειώνοντας την πείνα αλλά και τις λιγούρες τους. Ακούγεται επαναστατικό, σωστά; Ενδεχομένως ναι, αλλά μόνο μέχρι ενός σημείου!

Η παχυσαρκία είναι πολυπαραγοντικό φαινόμενο με αίτια βιολογικά, ψυχολογικά, συμπεριλαμβανομένου του χρόνιου στρες, κοινωνικοoικονομικά όπως η εύκολη πρόσβαση σε τρόφιμα υψηλής ενεργειακής πυκνότητας και η καθιστική ζωή. Τα φάρμακα αυτά είναι αποτελεσματικά αλλά αντιμετωπίζουν μόνο μία από τις πολλές και σύνθετες αιτίες της παχυσαρκίας. Οταν τρώμε, το σώμα μας απελευθερώνει «ορμόνες κορεσμού» για να μας κάνει να νιώθουμε χορτάτοι. Στα άτομα με παχυσαρκία αυτό δεν συμβαίνει πάντα, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη πείνα και υπερβολική πρόσληψη τροφής. Ο παρατεταμένος περιορισμός της τροφής, γνωστός και ως δίαιτα, κάτι που οι περισσότεροι άνθρωποι με παχυσαρκία έχουν επιχειρήσει κατά καιρούς, μπορεί να αποδυναμώσει περαιτέρω αυτή την απόκριση των ορμονών κορεσμού. Το Ozempic/Wegovy εμπεριέχει την ορμόνη κορεσμού GLP-1, η οποία παρεμβαίνει εκεί όπου οι ορμόνες του σώματος μπορεί να έχουν αποτύχει, ενισχύοντας την αίσθηση κορεσμού. Με άλλα λόγια, εκτός από τη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα, το GLP-1 μας κάνει να αισθανόμαστε χορτάτοι μετά το φαγητό, αφού επιβραδύνει τη γαστρική κένωση, στέλνοντας σήματα πληρότητας στο «κέντρο σίτισης» του εγκεφάλου (υποθάλαμο), αποτρέποντας έτσι την υπερκατανάλωση τροφής και συντελώντας στη μείωση του βάρους.

Παραμένουν όμως τα αποτελέσματα όταν διακοπεί η χρήση του σκευάσματος; Σύμφωνα με εμπεριστατωμένες επιστημονικές μελέτες και εξιστορήσεις ασθενών, όσοι σταματούν να το παίρνουν ανακτούν μέσα σε έναν χρόνο μέχρι και τα δύο τρίτα του βάρους που είχαν χάσει. Από την κλινική μας εμπειρία γνωρίζουμε ότι η αυτοεκτίμηση και η εικόνα του σώματος των ανθρώπων που ανακτούν το σωματικό βάρος κλονίζονται, γεννιούνται ενοχές, απογοήτευση, ντροπή, που συχνά πυροδοτούν υπερφαγικά επεισόδια στην προσπάθεια να καταστείλουν τα αρνητικά συναισθήματα, συντηρώντας έτσι έναν φαύλο κύκλο. Για αυτό είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η πρόσληψη τροφής δεν σχετίζεται μόνο με την αίσθηση κορεσμού και την ικανοποίηση της βιολογικής πείνας, αλλά και με την ανάγκη του ατόμου να διαχειριστεί τα αρνητικά συναισθήματα που βιώνει. Ανθρωποι που χρησιμοποιούν το φαγητό ως «συναισθηματική» τροφή και ως μηχανισμό αντιμετώπισης στρες θα χρειαστούν ψυχοθεραπευτική υποστήριξη για να βρουν νέους λειτουργικούς τρόπους να αντιμετωπίσουν το άγχος και να διαχειρίζονται τα δυσάρεστα συναισθήματα και τις αρνητικές σκέψεις τους. Αν και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η σεμαγλουτίδη είναι ένα σημαντικό εργαλείο στη διαχείριση της παχυσαρκίας, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ένα φάρμακο μεμονωμένα δεν είναι ποτέ η απάντηση σε ένα σύνθετο φαινόμενο. Το φάρμακο ρυθμίζει μια βιολογική λειτουργία αλλά δεν εξασφαλίζει διάγνωση, θεραπεία και την απαραίτητη ψυχολογική υποστήριξη για τυχόν υποβόσκουσες ή συνυπάρχουσες διατροφικές διαταραχές, όπως π.χ. η αδηφαγική διαταραχή.

Ο Αντώνης Ντακανάλης είναι καθηγητής και επικεφαλής ερευνητής Ψυχιατρικής και Ψυχοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο Μπικόκα του Μιλάνου και διευθυντής του Εθνικού Ερευνητικού Κέντρου Αριστείας για Διατροφικές Διαταραχές