Εκλογές και τυχαίο

Ο,τι δεν κατόρθωσε η αντιπολίτευση σε τέσσερα χρόνια, δηλαδή να μειώσει τα ποσοστά του κυβερνώντος κόμματος (έστω και για κάποιο διάστημα), το πέτυχε μέσα σε ένα λεπτό κάποιος άσχετος σταθμάρχης στη Λάρισα. Τραγικό, ειρωνικό κι απρόβλεπτο: με το πάτημα, ή το μη πάτημα ενός κουμπιού προκάλεσε μια φρικαλέα τραγωδία που είχε ως συνέπεια και την πρόσκαιρη δημοσκοπική απώλεια κάποιων μονάδων της ΝΔ που θα μπορούσε ενδεχομένως να μην είναι και πρόσκαιρη. Αρα το τυχαίο, συχνά, κάνει πιο δραστική αντιπολίτευση από οποιονδήποτε αντιπολιτευόμενο. Αν δεν σε τρέχει, μην τρέχεις.

Δέστε τον Ερντογάν: από εκεί που είχε δεμένο τον γάιδαρο, σίγουρη την επανεκλογή και τα σκυλιά δεμένα, αίφνης, μια νύχτα, ένας απρόβλεπτος σεισμός ξεφτίλισε κάθε βεβαιότητα, απογύμνωσε τη βιτρίνα, ξεκοίλιασε το κράτος, και, από τα έγκατα, αμόλησε όλα τα κακά δαιμόνια μέσα στην Τουρκία. Μέχρι και που, αίφνης, αγαπηθήκαμε κι εμείς με τους Τούρκους, ή, γίναμε κάτι σαν τη σχέση Ελβετίας – Λουξεμβούργου.

Και σε όλη την παγκόσμια ιστορία, πέραν του ότι παίζει μεγαλύτερο ρόλο ο ανορθολογισμός, ο αταβισμός και η παραφροσύνη, επιπλέον παρεμβαίνει με μοιραίο τρόπο και η τυχαιότητα – αν, ας πούμε, η πρώτη απόπειρα κατά του Χίτλερ που έκανε ο μαραγκός Georg Elser είχε πετύχει, δηλαδή αν ο Αδόλφος καθυστερούσε ένα τέταρτο να φύγει από την εκδήλωση, τότε θα τον μάζευαν με το στυπόχαρτο, δεν θα είχαν πεθάνει εκατομμύρια άνθρωποι και τώρα η Ευρώπη θα ήταν κάτι που πολύ δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε.

Ανάλογα περιστατικά με ηγέτες που τη γλίτωσαν τελευταία στιγμή, οπότε δεν άλλαξε ο θλιβερός ρους της πραγματικότητας, υπάρχουν πολλά – ενώ κάποιος μελετητής συνέγραψε μιαν ιστορία της Αιγύπτου με βάση τους μάγειρες αυτής της χώρας διαχρονικά: επειδή η δηλητηρίαση των Φαραώ ήταν συνήθης πρακτική, το να έχεις έμπιστο μάγειρα ήταν πιο σημαντικό από το να νικήσεις μια διπλανή αυτοκρατορία στο πόλεμο. Οπως ο βυζαντινός αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς που νίκησε όλους τους βαρβάρους στη μάχη, εδραίωσε την αυτοκρατορία, αλλά τον σκότωσε η γυναίκα του καθώς αυτός κοιμόταν και τον πέταξε απ’ το παράθυρο. Ενας ένδοξος και πανίσχυρος άνδρας που όμως ήταν (όπως όλοι μας) ευάλωτος ως βρέφος καθώς ονειρευόταν ανύποπτος, σκεπασμένος με το σεντονάκι. Κι έτσι προέκυψε μετά ο Ιωάννης Τσιμισκής, και, από σπόντα, πολύ αργότερα, η οδός Τσιμισκή στη Θεσσαλονίκη. Τρέχα-γύρευε.

Πώς να βρεις λογική συνέπεια στην Ιστορία με βάση τους συσχετισμούς, όταν, κατά τον Μπρεχτ, μπορεί να νικήσεις τα λιοντάρια και τις τίγρεις, αλλά να σε φάνε οι κοριοί; Οι κοριοί είναι μοιραίος παράγοντας στην εξέλιξη των μεγάλων γεγονότων, αν κι ο ρόλος τους έχει υποτιμηθεί. Πολύ περισσότερο η τύχη: ένα στραβοπάτημα στο λουτρό, ένα αδέσποτο βέλος στην πλάτη, κάποιος Βρούτος που βρήκε την ευκαιρία, μια ξεχασμένη κερκόπορτα, ένας ασήμαντος προδότης. Ή, ένας σεισμός, μια πυρκαγιά, μια πλημμύρα, μια αιφνίδια κακοκαιρία ενώ ξεκινούσε η D-Day. Τι θα γινότανε αν ο Στάλιν πάθαινε εγκεφαλικό δέκα χρόνια νωρίτερα; Στα σκοτεινά προχωρεί η ανθρώπινη ιστορία, αλλά και η προσωπική περιπέτεια του καθενός μας – σηκώθηκε το παιδί να πάει να πάρει ένα μπουκαλάκι νερό στο μπαρ που ήταν στο πρώτο βαγόνι της αμαξοστοιχίας.

Αρα, συμπεραίνουμε, πως οι εκάστοτε κυβερνήσεις πρέπει περισσότερο να φροντίζουν να φυλαχτούν από το τυχαίο, παρά να αποκρούουν την αντιπολίτευση – πιο δύσκολα αντιμετωπίζεται ένας ανεύθυνος λαρισαίος σταθμάρχης, από όλα μαζί τα αντίπαλα κόμματα. Κι εδώ αρχίζει η τρέλα. Η πραγματική ζωή. Υπάρχει πάντα κάποια επίφαση λογικότητας, αναμενόμενες αντιδράσεις, προγραμματισμός, εναλλακτικές, αλλά μένει εκτός πάσης προβλέψεως ένας συνήθης περιφερειακός σταθμάρχης που κάποιο μοιραίο βράδυ είναι αφηρημένος, δεν του έκατσε το Λόττο, ή δεν ξέρω τι, και αντί να πατήσει το κουμπί, το μυαλό του πετούσε αλλού.

Σε κάποιο βαθμό, βέβαια, πολλά μπορούν να προβλεφθούν – ας πούμε επί πολλά χρόνια ο δρόμος Θεσσαλονίκης – Μουδανιών δεν είχε προστατευτικό στηθαίο ανάμεσα στα ρεύματα ανόδου και καθόδου, με αποτέλεσμα κάθε χρόνο να γίνονται φρικαλέες πλαγιομετωπικές με δεκάδες θύματα, ιδίως το καλοκαίρι. Απ’ τη στιγμή που η πολιτεία αποφάσισε να τοποθετήσει στηθαίο, έπαψαν να γίνονται και τροχαία – το τελευταίο, πριν από την τοποθέτηση, ήταν μια φοβερή σύγκρουση, όπου σκοτώθηκαν πέντε νεαρά κορίτσια. Και με το στηθαίο που μας έσωσε τι υπονοείται; Οτι πρέπει να μας φέρονται σαν μωρά, να μας νταντεύουν, να οδηγούμε μόνο σε ελεγχόμενους μονόδρομους, ότι είμαστε ανώριμοι και μπορούμε να πάμε για μπάνιο μόνο υπό καθοδήγηση και να φοράμε σωσίβιο-πάπια αν μπούμε στη θάλασσα.

Πώς να προστατευθείς από το τυχαίο, πολύ περισσότερο από την ανθρώπινη παπαροσύνη; Δύσκολο. Γι’ αυτό η κυβέρνηση, από δω και πέρα ως τις εκλογές πρέπει να έχει τον νου της όχι τόσο στην αντιπολίτευση, αλλά κυρίως στο απρόβλεπτο. Δύσκολο, βέβαια, να το αποτρέψει, και, αν είναι τυχερή ως τις εκλογές, θα το αποφύγει. Αλλά τουλάχιστον για τα συνήθη (διότι ο σταθμάρχης δύσκολα προβλέπεται), δηλαδή πλημμύρες, πυρκαγιές, σεισμοί, καταποντισμοί και δημόσια μέσα, καλό είναι να έχει μια ομάδα νυχθημερόν σε εγρήγορση, άγρυπνη ως την ημέρα της ψήφου, καθόσον κάποιοι, πλέον, μόνο σε αυτό προσβλέπουν: στις σκοτεινές δυνάμεις της φύσης, σε κάποιον χαζοανεύθυνο και στην γκαντεμιά.