Αναζητώντας μια νέα πολιτική οικονομία

Εχει υπάρξει αντίδραση ενάντια στον οικονομικό και πολιτικό φιλελευθερισμό. Στις ΗΠΑ και σε όλο τον κόσμο, οι άνθρωποι είναι ολοένα και πιο δυσαρεστημένοι με τη δημοκρατία – ιδιαίτερα οι νεότεροι, οι οποίοι αναφέρουν αυξανόμενη προτίμηση για αριστερά ή δεξιά αυταρχικά καθεστώτα. Και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, είναι πλέον σύνηθες να ακούμε επιχειρήματα που υποστηρίζουν νέες μορφές σοσιαλισμού ή την απομάκρυνση από την οικονομική ανάπτυξη.

Αυτή είναι μια επικίνδυνη πνευματική μετατόπιση. Οι βασικές υποθέσεις πίσω από τέτοιες προτάσεις είναι ακόμη πιο εσφαλμένες από την ιδέα ότι ο οικονομικός και πολιτικός φιλελευθερισμός είναι αναπόφευκτος. Τα οφέλη είναι αναμφισβήτητα, αλλά δεν καθιστούν την άνοδο της δημοκρατίας αναπόφευκτη. Η δημοκρατία απαιτεί επίσης ενεργό και καλά ενημερωμένο πολίτη. Πρέπει να επανεξετάσουμε την πολιτική καινοτομίας. Ναι, εμείς στη Δύση οφείλουμε την ευημερία, την υγεία, τη μακροζωία και τις σύγχρονες ανέσεις στους τρεις αιώνες τεχνολογικής προόδου που δεν θα είχαν συμβεί ποτέ χωρίς κίνητρα της αγοράς. Αλλά η αναγκαιότητα των αγορών για την προώθηση της καινοτομίας δεν τις καθιστά επαρκείς για την παραγωγή κοινωνικών οφελών. Οι αγορές κατευθύνουν τις επενδύσεις σε τεχνολογίες που θα αποφέρουν μεγαλύτερα κέρδη, τα οποία δεν είναι πάντα τα ίδια με εκείνα που θα ενίσχυαν την ανάπτυξη ή θα βελτιώσουν την ευημερία. Στην υγειονομική περίθαλψη, για παράδειγμα, οι διαδικασίες υψηλής τεχνολογίας και τα φάρμακα που στοχεύουν τις θεραπείες είναι πιο επικερδείς από τις καινοτομίες για την ενίσχυση της δημόσιας υγείας και την πρόληψη ασθενειών, παρόλο που αυτά θα μπορούσαν να αποφέρουν περισσότερα κοινωνικά οφέλη.

Ομοίως, αφημένη στην τύχη της, η αγορά θα συνεχίσει να διοχετεύει επενδύσεις στα ορυκτά καύσιμα. Η φορολογία, η ρύθμιση και η κοινωνική πίεση είναι όλα απαραίτητα για να κατευθυνθούν περισσότερα κεφάλαια προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, πρέπει να απομακρυνθούμε από τον φονταμενταλισμό της αγοράς στον σχεδιασμό της πολιτικής καινοτομίας.

Τέλος, η εγκατάλειψη του φονταμενταλισμού της αγοράς σημαίνει επανεξέταση ορισμένων από τους βασικούς πυλώνες των ρυθμιστικών μας καθεστώτων. Μια κοινή προσέγγιση στα οικονομικά είναι να επιτραπεί να ξεδιπλωθούν οι διαδικασίες της αγοράς πριν προχωρήσουμε για να εξετάσουμε εάν υπάρχει υπερβολική φτώχεια ή ανισότητα στο αποτέλεσμα. Τα τυποποιημένα δημοσιονομικά εργαλεία αναδιανομής – άμεσες μεταφορές και προγράμματα ασφαλείας – θεωρούνται επομένως επαρκή. Αλλά αυτή η υπόθεση πρέπει να αμφισβητηθεί.

Ενα νέο κανονιστικό πλαίσιο πρέπει να αναγνωρίσει τις συστηματικές στρεβλώσεις που μπορούν να συνοδεύουν τις διαδικασίες της αγοράς. Εχουμε μπει σε θαλασσοταραχή χωρίς σαφή χάρτη για το πώς θα φτάσουμε σε πιο ήρεμα νερά. Αλλά υπάρχουν πολλά που μπορούμε να μάθουμε από τη νέα έρευνα κοινωνικών επιστημών και την πνευματική καινοτομία για να μας βοηθήσουν να πλοηγηθούμε στον δρόμο αυτό.

Ο Ντάρον Ατσέμογλου είναι καθηγητής Οικονομικών στο ΜΙΤ