Το κρίσιμο στις εκλογές: Εχουμε όρεξη να σκεφτούμε;

Σε κάθε εκλογή κρίνονται πολλά ή, πάντως, πολλά σημαντικά. Αλλά στις πολλές εκλογές της τελευταίας εικοσαετίας ένα συνεχώς αυξανόμενο ποσοστό συμπολιτών μας απέχει, θεωρώντας μάλλον ότι δεν κρίνεται τίποτα σημαντικό για αυτούς από την ψήφο τους. Το 2004, υπό τις τότε οικονομικές συνθήκες και το τότε πολιτικό κλίμα, σε μια εποχή όχι ανέφελη αλλά πάντως λιγότερο ανασφαλή και απαισιόδοξη, η συμμετοχή ανήλθε στο 76,50%. Το 2019 η αποχή έφτασε στο 42,22%. Με το ίδιο μέγεθος εκλογικού σώματος, περίπου 10.000.000, «χάθηκαν» μέσα σε μια δεκαπενταετία 2.000.000 ψηφοφόροι. Η ΝΔ απέκτησε αυτοδυναμία με ποσοστό 39,85%. Δηλαδή την ψήφισαν λιγότεροι από τους μισούς που συμμετείχαν, ενώ η συμμετοχή (57,78 %) ήταν λίγο παραπάνω από το μισό των εγγεγραμμένων. Δηλαδή έχουμε μονοκομματική κυβέρνηση που πορεύεται επί 4 χρόνια χωρίς εσωτερικούς περισπασμούς και με αναιμικούς εξωτερικούς ελέγχους και θεσμικά αντίβαρα με την ψήφο (που δεν σημαίνει οπωσδήποτε ενθουσιώδη υποστήριξη) του ενός περίπου τετάρτου του λαού. Στις νέες ηλικίες η αποχή είναι μεγαλύτερη. Με άλλα λόγια, υπάρχει ένα πρόβλημα νομιμοποίησης, ένα πρόβλημα δημοκρατίας.

Αυτά θα ίσχυαν και πριν από την τραγωδία στα Τέμπη, αυτά ακόμα κι αν οι εκλογές είχαν γίνει πριν από το σκάνδαλο των υποκλοπών. Αυτά ισχύουν και παρά την εμπειρία των κυβερνήσεων συνεργασίας 2011-2019 (που δεν είναι φυσικά όλες ίδιες), η θητεία των οποίων, όπως κι αν κρίνεται υπό το πρίσμα των προσωπικών κριτηρίων καθενός, πάντως δεν εμποδίστηκε στην παραγωγή έργου λόγω της έλλειψης αυτοδυναμίας και του πολυκομματικού τους χαρακτήρα. Και αυτό το ουσιώδες πρόβλημα για τη δημοκρατία, την (όχι και τόσο πια αδικαιολόγητη) έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς γενικότερα και την απαξίωση του πολιτικού συστήματος ιδίως, δεν το λύνουν οι εύκολες κραυγές και οι συνήθεις πολώσεις.

Ο Γ. Σεφερτζής ορθά έχει επισημαίνει ότι ένα ερώτημα στο οποίο θα δοθεί απάντηση στις εκλογές είναι «με ποια μορφή διακυβέρνησης μπορεί να γίνει παραγωγικότερη η μετάβαση από την εποχή των παρωχημένων αντιθέσεων στην εποχή των νέων συνθέσεων; Με μονοκομματικές κυβερνήσεις ή με κυβερνήσεις συνεργασιών;» («Το Βήμα», 26/2/2023). Σε αυτό, φυσικά, θα απαντήσουν οι πολίτες, διαμορφώνοντας με την ψήφο τους τούς κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς. Και μπορούν με τις επιλογές τους να αποδοκιμάσουν φαινόμενα, συμπεριφορές και πρακτικές διολίσθησης στην πεπατημένη των προ μνημονίου μονοκομματικών κυβερνήσεων: αλαζονεία, αίσθηση παντοδυναμίας, πελατειασμός, αδιαφάνεια. Αυτά, όχι, δεν είναι η σταθερότητα που θέλουμε.

Τι όμως θέλουν και τι μπορούν να κάνουν οι σκεπτόμενοι πολίτες, οι διαμαρτυρόμενοι, απογοητευμένοι ή οργισμένοι; Εγραφε ο Γιώργος Θεοτοκάς, για μια ανάλογη εποχή που κυριαρχούσε η σύγχυση, στην «Αργώ»: «Η σκέψη των πρεσβυτέρων είχε σταματήσει. Μονάχα οι πολύ νέοι είχαν όρεξη να σκεφτούν, μα δεν ήξεραν ακόμη τον τρόπο». Δεν έχω την υπεροψία να υποδείξω, ειδικά στους πολύ νέους, τον έναν και μοναδικό τρόπο που πρέπει να σκεφτεί ή να ψηφίσει ο οποιοσδήποτε. Αλλά ελπίζω ότι η σκέψη μου δεν έχει σταματήσει. Γι’ αυτό, από τα πολλά κριτήρια της ψήφου, προτείνω ένα που μου φαίνεται σχετικά ασφαλές. Σε όλα τα δημοκρατικά κόμματα υπάρχουν διαφορετικοί υποψήφιοι, από τους φανφαρόνους, τους φωνακλάδες, τους αριβίστες και υποκριτές έως τους αξιοπρεπείς, συγκροτημένους και συνήθως πιο συγκρατημένους. Οποιο κόμμα κι αν ψηφίσετε, επιλέξτε από αυτούς τους τελευταίους, οι οποίοι τολμούν και εκτίθενται στην πολιτική αρένα κι ας συνυπάρχουν εξ ανάγκης με πολιτευτές-καρικατούρες. Είναι κι αυτός ένας από τους τρόπους «να γίνει παραγωγικότερη η μετάβαση από την εποχή των παρωχημένων αντιθέσεων στην εποχή των νέων συνθέσεων». Δείξτε την όρεξή σας να σκεφτείτε ψηφίζοντας.