Το τραγούδι, διαφυγή από μια δύσκολη ζωή

Με τη Ρένα συναντηθήκαμε στη Lyra. Είχε προηγηθεί η γνωριμία της με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο το 1969, ο οποίος διαπίστωσε την ωραία της φωνή και τη σύστησε στη δισκογραφική εταιρεία. Ετσι άρχισε κι αυτή ν’ ανεβοκατεβαίνει στην Κριεζώτου 11 και κάποια στιγμή βρεθήκαμε. Ημασταν νέοι και οι δυο, με όλη την αθωότητα εκείνης της εποχής. Δεν πατούσαμε στα πόδια μας. Προχωρούσαμε με την ελπίδα ότι κάτι θα καταφέρουμε να κάνουμε στη ζωή μας. Οι πρώτες μας συζητήσεις ήταν γύρω από το τραγούδι, τα μαγαζιά που εμφανιζόμασταν. Κάποια στιγμή, το 1971, μας καλεί, ξεχωριστά, ο Οδυσσέας Ελύτης για να μας ακούσει. Oταν πήγαινα να τον συναντήσω είχα τέτοιο τρακ και τέτοια αγωνία που είχαν στεγνώσει τα χείλη μου. Μας προτείνει ο Αλέκoς Πατσιφάς τον οποίο γνώριζε από τον εκδοτικό οίκο «Ικαρος». Ακουσε τις φωνές μας και έδωσε την έγκρισή του. Ηθελε όμως να μας δει και από κοντά, να μας γνωρίσει καλύτερα. Ηταν ένας βαθιά ευγενής άνθρωπος, ο οποίος μας μιλούσε στον πληθυντικό. Τη Ρένα τη γνώρισε στο στούντιο όταν ηχογραφούσε. Την πλησίασε και της είπε: «Ωραία μου κυρία και τραγουδίστρια, έχουσα ωραία φωνή θα ήθελα να σας συστηθώ. Είμαι ο Οδυσσέας Ελύτης, αυτός που έγραψε τα τραγούδια».

Η Ρένα αγαπούσε πολύ τη Βίκυ Μοσχολιού, τη Μαίρη Λίντα με την οποία αργότερα γίνανε και πολύ φίλες. Είχε μια δωρική φωνή, στέρεη και γι’ αυτό και ο Μίμης Πλέσσας όταν τη γνώρισε από τον Λευτέρη Παπαδόπουλο την έβαλε κατευθείαν στα βαθιά νερά μαζί με τον Γιάννη Πουλόπουλο και την Πόπη Αστεριάδη. Μιλάω για τον «Δρόμο». Ηταν πολύ τυχερή που η φωνή της καταγράφηκε στον σπουδαίο αυτό δίσκο. Μετά από αυτό εκτοξεύθηκε πιο εύκολα σε μεγάλους χώρους με τα πρώτα ονόματα της εποχής. Αρχισε να συνεργάζεται με τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, τον Σταμάτη Κόκοτα, τον Στράτο Διονυσίου καθώς επίσης και με τον Γιάννη Πουλόπουλο με τον οποίο ήταν και φίλοι. Αυτή η διαδρομή στους χώρους της εποχής δείχνει ότι είχε φύγει από τα πρότυπα των μπουάτ της Πλάκας. Η Ρένα είχε εμφανιστεί στην «Απανεμιά» και μάλιστα νομίζω ότι είχε βοηθήσει τότε τον άρτι αφιχθέντα από τη βόρεια Ελλάδα Μανώλη Μητσιά για να ενταχθεί στο σχήμα. Ολα αυτά μέχρι την κυκλοφορία του «Δρόμου», γιατί από εκεί και έπειτα άρχισε να εμφανίζεται σε πιο ανταγωνιστικούς χώρους.

Oταν αρχίσαμε να συνεργαζόμαστε σε συναυλίες μαζί με τη Ρένα διαπίστωσα ότι ήταν δύσκολο να το διαχειριστεί όλο αυτό που ζούσε. Καταγόταν από μια φτωχή οικογένεια. Οι γονείς της είχαν έρθει από τη Σμύρνη πρόσφυγες. Σχεδόν δεν γνώρισε τη μητέρα της, αφού πέθανε όταν ήταν επτά μηνών η Ρένα. Αναγκάστηκε ν’ αρχίσει να δουλεύει από τα 13 της χρόνια για να φέρει χρήματα στο σπίτι. Δύσκολα σκληρά χρόνια για ένα παιδί το οποίο σε αυτή την ηλικία δεν θα έπρεπε να το απασχολεί η επιβίωση αλλά μόνο το σχολείο του. Μάλιστα η μεγαλύτερη περίοδος εργασίας της ήταν σε μια γνωστή καπνοβιομηχανία. Εκεί γνώρισε τον πρώτο της σύζυγο. Ετσι έγινε μητέρα σε πολύ νεαρή ηλικία. Ο γάμος αυτός νομίζω κράτησε μόνο δύο χρόνια.

Hταν ένα γενναίο, δυνατό κορίτσι που έζησε με πολλές στερήσεις και αγωνίστηκε πολύ στη ζωή της. Παρόλο που δεν είχε την τυπική μόρφωση είχε έναν μοναδικό τρόπο να εκφράζεται – όπως και ο Μπιθικώτσης – αποτελεσματική και καίρια. Είχε αυθορμητισμό, τρομερό χιούμορ, ωραίο καμιά φορά και αθυρόστομη. Ολα αυτά συνθέτουν έναν άνθρωπο με ιδιαίτερη προσωπικότητα. Η Ρένα κάπνιζε πολύ από εκείνα τα χρόνια και δεν νομίζω ποτέ να το σταμάτησε. Την παρακαλούσα πολλές φορές να το σταματήσει για να προστατεύσει την υγεία της. Εκοβε το τσιγάρο για έξι μήνες και μετά το ξανάρχιζε. Κάναμε πολλές συναυλίες μαζί και θυμάμαι ένα περιστατικό όταν ήμασταν στην Κέρκυρα η Ρένα, εγώ, η Πόπη Αστεριάδη και η Καίτη Χωματά. Στην πρόβα του ήχου, ήρθαν η Ρένα και η Καίτη και μου είπαν ότι από το δικό μου μικρόφωνο ακουγόταν καλύτερα. Πίστευαν ότι το ρύθμιζε ο ηχολήπτης για μένα και δεν αντιλαμβάνονταν ότι η δική τους φωνή έχανε τα ποιοτικά χαρακτηριστικά εξαιτίας του καπνίσματος. Ολες τραγουδούσαν από το δικό μου μικρόφωνο – εκτός από κάποια κομμάτια που απαιτούσαν την ταυτόχρονη συμμετοχή όλων μας – με αποτέλεσμα να εκνευριστεί ο ηχολήπτης και να πει «γιατί με βάζατε και έφτιαχνα τέσσερα μικρόφωνα αφού όλοι από το ίδιο τραγουδάτε».

Η Ρένα ήταν ένας δοτικός άνθρωπος με τον οποίο επικοινωνούσαμε πολύ. Εμπιστευόταν ο ένας τον άλλον. Το τραγούδι ήταν γι’ αυτή το όχημά της για να προχωρήσει στη ζωή της. Ενα απλό κορίτσι, προσγειωμένο από μια φτωχή οικογένεια που πάλεψε σκληρά, το οποίο μπόρεσε να βρεθεί στο επίκεντρο μιας εποχής που έφερνε μαζί της καλό τραγούδι. Ξέφυγε από τη δύσκολη ζωή της και ένιωθε ευγνωμοσύνη. Κι εμείς που τη γνωρίσαμε και θα τη συναντάμε πάντα μέσα στα τραγούδια που θ’ ακούμε.

Ο Μιχάλης Βιολάρης είναι ερμηνευτής.