Το καθήκον των δικαστών

Να λοιπόν που το ελληνικό πολιτικό σύστημα αντιμετωπίζει, στην πράξη και όχι στη θεωρία, το φάσμα του «κόμματος Κασιδιάρη» – που δεν θα λέγεται βέβαια έτσι, αλλά ακούγεται ότι θα περιέχει στους συνδυασμούς του το συγκεκριμένο πρόσωπο. Από πολιτική άποψη, ο «λόγος», δηλαδή η διά της ψήφου απόφαση για συμμετοχή στη Βουλή, ανήκει, από τη στιγμή που θα επιτρεπόταν η υποψηφιότητα του συγκεκριμένου κόμματος, στο εκλογικό σώμα. Από νομική άποψη, τον λόγο περί αποδοχής των συνδυασμών του κόμματος – όπως και όλων των κομμάτων – στις εκλογές της 21ης Μαΐου έχει το Α’ Τμήμα του Αρείου Πάγου. Με το δε ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, η σημαντική αυτή κρίση έχει προδιαγεγραμμένο αποτέλεσμα.

Με τη διάταξη που ψηφίστηκε στις 8 Μαρτίου, τέθηκε από τον νομοθέτη ένα νέο κριτήριο αξιολόγησης της αναγκαίας κατά το Σύνταγμα (άρθρο 29 παρ. 1) «εξυπηρέτησης της ελεύθερης λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος». Το κριτήριο αυτό αποβλέπει στη «δημοκρατικότητα» κόμματος και όχι προσώπου – για να αποφευχθεί η εκ του Συντάγματος (άρθρο 51 παρ. 3) θέση της «αμετάκλητης» καταδίκης ως προϋπόθεσης περιορισμού του δικαιώματος του εκλέγεσθαι. Είναι αποκλειστικό, λόγω της λέξης «μόνο» που υπάρχει στον νόμο, αλλά και ανοικτό σε ερμηνεία, αφού η ρύθμιση αναφέρει ότι ο Αρειος Πάγος «δύναται», με βάση αυτό, να αποφανθεί περί της δημοκρατικότητας. Και συνίσταται στην καταδίκη, σε οποιονδήποτε βαθμό, τριών κατηγοριών προσώπων που περιλαμβάνονται στους συνδυασμούς κόμματος – υποψήφιων βουλευτών, ιδρυτικών μελών, διατελεσάντων προέδρων – για τρία συγκεκριμένα εγκλήματα: εσχάτη προδοσία (άρθρο 134 Ποινικού Κώδικα), συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση (άρθρο 187) και συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση (άρθρο 187 Α). Ο Αρειος Πάγος κρίνει τη «δημοκρατικότητα» κάποιου κόμματος όχι με βάση την ιδεολογία, τις θέσεις ή την ιστορία του, αλλά με βάση το αν κάποιο μέλος του καταδικάστηκε για ένα από τρία κρίσιμα για την πολιτειακή τάξη εγκλήματα.

De lege ferenda, σχετικά με τη σκοπιμότητα, ακόμα και τα εντός του συνταγματικού πλαισίου περιθώρια, θέσπισης «κριτηρίου δημοκρατικότητας κόμματος», θα μπορούσαν να εγερθούν – και έχουν εγερθεί και από εμένα – προβληματισμοί. De lege lata, όμως, από τη στιγμή που ψηφίστηκε και για όσο διάστημα ισχύει η συγκεκριμένη ρύθμιση, τα πράγματα είναι σαφή: εφόσον διαπιστώσει ότι πράγματι υπήρξε, στο πρόσωπο υποψήφιου βουλευτή (γιατί φαίνεται ότι εκείνος που έχουμε όλοι στο μυαλό μας δεν θα είναι ιδρυτικό μέλος του νέου κόμματος, κι εφόσον το κόμμα θα είναι νέο, δεν θα είναι ούτε πρώην πρόεδρός του) καταδίκη για ένα από τα τρία εγκλήματα (και εκείνος που έχουμε όλοι στο μυαλό μας έχει καταδικαστεί για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση), ο Αρειος Πάγος έχει όχι απλώς δικαίωμα, αλλά καθήκον, να αποκλείσει τους συνδυασμούς του συγκεκριμένου κόμματος από τις επερχόμενες εκλογές. Το «δύναται» συμπληρώνεται, σημασιολογικά και τελολογικά, από «για να προστατέψει το δημοκρατικό πολίτευμα» – συνεπώς ο αποκλεισμός των πολέμιων της δημοκρατικότητας καθίσταται υποχρεωτικός από τον νόμο.

Για να το πούμε πιο πρακτικά: η «πατρωνεία διά της συμμετοχής στους συνδυασμούς» απαγορεύεται, άρα οδηγεί σε αποκλεισμό, η «εκ του μακρόθεν ηγεμόνευση» πιο δύσκολα παραμερίζεται. Αλλά και πάλι, ο Αρειος Πάγος είναι, πριν από τους εκλογείς, υπεύθυνος να την παραμερίσει.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος