Δήθεν δίλημμα

Μια λεπτομέρεια της Ιστορίας σχετικά άγνωστη, καθώς η ιστορία της Ρωσικής Επανάστασης είναι λίαν περίπλοκη υπόθεση, είναι ότι οι Μπολσεβίκοι, αφού κατέλαβαν την εξουσία με το πραξικόπημα της 7ης Νοεμβρίου 1917, διεξήγαγαν ελεύθερες εκλογές! Το ξέρατε; Στην πραγματικότητα, αυτές ήταν οι πρώτες ελεύθερες εκλογές στην ιστορία της Ρωσίας.

Βέβαια, οι εκλογές αυτές, για τη σύνθεση της Πανρωσικής Συντακτικής Εθνοσυνέλευσης, η οποία θα έφτιαχνε τον καταστατικό χάρτη του νέου πολιτεύματος, ήταν μια ανειλημμένη υποχρέωση από τον Φεβρουάριο ήδη. Ετυχε όμως στους πραξικοπηματίες Μπολσεβίκους η υποχρέωση να τις διεξαγάγουν. Και την εκπλήρωσαν στο ακέραιο, γιατί οι εκλογές της 25ης Νοεμβρίου 1917 είχαν μεν τα αναμενόμενα προβλήματα, όπως κάθε νεωτερισμός, αλλά ήταν ελεύθερες. Δυστυχώς ήταν και οι τελευταίες για τα επόμενα ογδόντα τρία χρόνια.

Η Εθνοσυνέλευση που προέκυψε από τις εκλογές του 1917 λειτούργησε από τις 4 μ.μ. της 18ης Ιανουαρίου 1918 μέχρι τις 5 π.μ. της 19ης. Οι Μπολσεβίκοι τη διέλυσαν και η θεσμική μεταμόρφωση της Ρωσίας σε μονοκομματικό κράτος είχε ξεκινήσει. Μην παραλείψω, προτού αφήσουμε αυτό το μακρινό επεισόδιο της Ιστορίας, ότι στις εκλογές εκείνες, τις πρώτες και μοναδικές τους, οι Μπολσεβίκοι έλαβαν το 23%. Την επόμενη φορά που πήραν μέρος σε ελεύθερες εκλογές, στις προεδρικές του 1991 με υποψήφιο τον Νικολάι Ρίζκοφ, έλαβαν κάτι παραπάνω από 17%. (Μόνο πέντε μονάδες φθορά, ύστερα από 83 χρόνια στην κυβέρνηση, είναι κάτι αξιοσημείωτο οπωσδήποτε και απορώ γιατί ο κ. Κουτσούμπας δεν το έχει αναδείξει…)

Αναφέρω τη συγκεκριμένη λεπτομέρεια της Ιστορίας επειδή συνδέεται κάπως με μια καινοφανή θεωρία που κυκλοφορεί τελευταία στο πολιτικό καφενείο και την οποία, προς μεγάλη μου έκπληξη, ακούω και από σοβαρούς ανθρώπους. Η θεωρία αυτή θέλει το λεγόμενο διακύβευμα (sic) των εκλογών να μην αφορά πλέον ποια κυβέρνηση θα θέλαμε να τρέξει τη χώρα για τα επόμενα τέσσερα χρόνια, αλλά αν θέλουμε, λέει, μονοκομματικές κυβερνήσεις ή κυβερνήσεις συνεργασίας. Την 21η Μαΐου, δηλαδή, δεν θα ψηφίσουμε τι κυβέρνηση θέλουμε, αλλά πώς τη θέλουμε. Για να το πω αλλιώς, το ζητούμενο των εκλογών παύει να είναι αντικειμενικό και γίνεται μεθοδολογικό…

Κάνουν λάθος εκείνοι που το υποστηρίζουν αυτό, επειδή φοβάμαι ότι δεν κατανοούν πλήρως πώς ψηφίζει ο κόσμος στις εκλογές. Ισως κιόλας επειδή δεν τα πάνε καλά με την έννοια του ατομικού συμφέροντος. Στις εκλογές, όμως, αυτό είναι εκείνο που αθροίζουμε: το ατομικό συμφέρον του καθενός μας. Τα κόμματα προσφέρουν πλατφόρμες που περιλαμβάνουν κάτι για τον καθένα, ομπρέλες κάτω από τις οποίες υπάρχει χώρος για όλους. Ο κάθε ψηφοφόρος όμως αποφασίζει με βάση το ατομικό συμφέρον του, το οποίο δεν είναι απαραιτήτως στενά προσωπικό. Περιλαμβάνει αγαπημένα πρόσωπα, έναν ευρύτερο κοινωνικό κύκλο στον οποίο μετέχουμε, τις αξίες μας και τη σχέση μας με την ηθική, τις ελπίδες, τις προοπτικές μας και ένα σωρό άλλα πράγματα. Η τσέπη είναι μια πτυχή μόνο του ατομικού συμφέροντος.

Κανείς δεν νομίζω ότι ψηφίζει με γνώμονα μεθοδολογικούς προβληματισμούς για τη μορφή διακυβέρνησης – εκτός αν είναι συνταγματολόγος ή έχει λυμένο το βιοποριστικό. Πολύ περισσότερο όταν είναι τόσο πρόσφατη η μνήμη μιας φρικτής δεκαετίας, από την οποία επιτέλους καταφέραμε να ξεκολλήσουμε έπειτα από τόσες θυσίες. Οι περισσότεροι, πάντως, ψηφίζουν με γνώμονα το ατομικό τους συμφέρον, επιλέγουν εκείνο που ταιριάζει περισσότερο με τις προσδοκίες που έχουν για το μέλλον.

Για να το πω με τους όρους του Ντενγκ Σιαοπίνγκ, στις εκλογές επιλέγουμε επί τη βάσει των προσδοκιών μας για τα ποντίκια που θα πιάσει η γάτα· δεν ψηφίζουμε για το χρώμα της. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο τα ολοκληρωτικά καθεστώτα πάσης αποχρώσεως, π.χ. των Μπολσεβίκων από το οποίο ξεκίνησα, δεν χρειάζονται τις εκλογές. Είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο δεν θα βρείτε πολλούς τριγύρω να τους απασχολεί το δήθεν δίλημμα μεταξύ μονοκομματικών και κυβερνήσεων συνεργασίας.