Η Κίνα στα σύνορα της Ευρώπης

Η επίσκεψη του κινέζου ηγέτη Σι Τζινπίνγκ στη Μόσχα αποτέλεσε άλλη μια εξέλιξη στην αργή αλλά σταθερή είσοδο της Κίνας στο θέατρο των ευρωπαϊκών εξελίξεων, σε συνέχεια και του σχεδίου ειρήνευσης για την Ουκρανία που δημοσίευσε το Πεκίνο πρόσφατα. Η πρόθεση της Κίνας να αποκτήσει ρόλο και λόγο στην ευρωπαϊκή πολιτική ίσως θα είναι τελικά η σημαντικότερη κληρονομιά του πολέμου στην Ουκρανία, ανεξάρτητα από την έκβασή του.

Οι δυτικές αναλύσεις επισήμαναν με χαιρεκακία ότι οι ισορροπίες Μόσχας – Πεκίνου αλλάζουν ραγδαία, με τον Πούτιν να εξαρτάται πια περισσότερο από ποτέ από τη διάθεση της Κίνας να τον ενισχύσει οικονομικά αλλά και στρατιωτικά. Ακόμα και αν η Κίνα δεν παρέχει επιθετικό στρατιωτικό εξοπλισμό, κάτι που είναι δύσκολο να εξακριβωθεί έτσι κι αλλιώς, η οικονομική και τεχνολογική ενίσχυση που επιβεβαιωμένα δίνει στη Ρωσία σημαίνει ότι η Ουκρανία γίνεται, έστω και έμμεσα, το πρώτο πεδίο άμεσης στρατηγικής αντιπαράθεσής της με τη Δύση.

Η Κίνα χειρίζεται επιδέξια προς το παρόν την αγωνία του Πούτιν και των Δυτικών. Από τη μια, αφήνει τη Ρωσία να ελπίζει στη σύμπηξη κάποιου είδους αντιδυτικού μετώπου χωρίς να τραυματίζει τις ψευδαισθήσεις υπερδύναμης του Κρεμλίνου. Από την άλλη, διατηρεί διαύλους με την Ευρώπη και την Ουκρανία, γνωρίζοντας ότι η οικονομική της ισχύς παραμένει εξαιρετικά ελκυστική. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο κατά τα άλλα λαλίστατος, και συχνά προπετής προς τους συμμάχους του, ουκρανός πρόεδρος Ζελένσκι κράτησε χαμηλούς τόνους για την επίσκεψη Σι.

Η ΕΕ από τη μεριά της μπορεί να έχει συρθεί από την Ουάσιγκτον στην αναβίωση ενός νέου ψυχροπολεμικού αντιρωσισμού, έχει αποφασίσει όμως να θέσει ένα όριο στον αμερικανικό μεσσιανισμό, ξεκαθαρίζοντας ότι εξακολουθεί να προσδοκά σε οικονομικές σχέσεις με την Κίνα. Ακόμα και η συνήθως φιλοαμερικανική Βρετανία υπό τον νέο πρωθυπουργό Σούνακ φαίνεται να αφήνει πίσω της τις αντικινεζικές εξάρσεις της εποχής Τζόνσον – Τρας και να προκρίνει μια οικονομική σχέση με την Κίνα, παρά τις όποιες πολιτικές διαφορές.

Σε αυτό το περίπλοκο παιχνίδι, κύριος στόχος του Πεκίνου δεν είναι η επικράτηση της Ρωσίας, αλλά η απομόνωση της Ουάσιγκτον και η υπονόμευση της σχέσης ΗΠΑ – ΕΕ. Η παρουσία του Σι στη Μόσχα υπό συνθήκες ανοικτής πολεμικής διαμάχης υπενθύμισε στους Ευρωπαίους ότι, σε έναν νέο ψυχρό πόλεμο όπως τον επιθυμούν οι ΗΠΑ, η Κίνα δεν θα είναι κάποιος μακρινός εχθρός αλλά κυριολεκτικά, και μέσω Ρωσίας, το νέο σύνορο της Ευρώπης.

Υπό αυτήν την έννοια, οι πανηγυρισμοί δυτικών σχολιαστών για τη σχέση υποτέλειας που αναπτύσσεται μεταξύ Ρωσίας – Κίνας μοιάζουν ακατανόητοι. Αν η Κίνα είναι όντως ο νέος συστημικός αντίπαλος, θα περίμενε κάποιος ότι η διατήρηση της ρωσικής ισχύος ως αντίβαρο προς αυτήν θα αποτελούσε έναν έμμεσο (αν και βέβαια όχι διακηρυγμένο) στόχο της δυτικής πολιτικής. Αντίθετα, η εξάντληση της Ρωσίας στον βάλτο της Ουκρανίας λειτουργεί σαν συγκοινωνούν δοχείο με την αναβάθμιση της Κίνας στις ευρωπαϊκές εξελίξεις, αν όχι άμεσα τότε έμμεσα μέσω της επιρροής της επί του Κρεμλίνου.

Αν για τις ΗΠΑ αυτό είναι αδιάφορο, με δεδομένο ότι μια μετωπική διαμάχη με τον άξονα Πεκίνου – Μόσχας αποτελεί στρατηγική επιλογή των αμερικανικών ελίτ ως μόνη διέξοδο για την αποφυγή εμφύλιου διχασμού στο εσωτερικό της χώρας τους, είναι ένα ερώτημα αν θα υπάρξει και ποια θα είναι η αντίδραση της Ευρώπης σε μια τέτοια εξέλιξη.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο London Metropolitan University