Το βασίλειο των πολεοδομικών αυθαιρεσιών

Για δεκαετίες ταυτίστηκε με την εικόνα της τουριστικής Ελλάδας. Τα τελευταία χρόνια όμως η Μύκονος κινδυνεύει από ένα κύμα ανεξέλεγκτης ανάπτυξης που απειλεί να ακυρώσει τη φυσιογνωμία της. Αιχμή του δόρατος τα μεγάλα παραλιακά «καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος», τα οποία με το πρόσχημα «μικρών οικοδομικών εργασιών» κάνουν μεγάλες κατασκευές, που κάθε άλλο παρά «προσωρινές» είναι και αλλοιώνουν τον χαρακτήρα περιοχών ξεχωριστού φυσικού κάλλους και αυξημένης αρχαιολογικής προστασίας.

Αυτό φέρνει τους αρχαιολόγους της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων σε σύγκρουση με τα συμφέροντα πίσω από την ανεξέλεγκτη τουριστική ανάπτυξη, όπως έδειξε ο σοβαρός τραυματισμός του αρχαιολόγου Μανώλη Ψαρρού, ύστερα από επίθεση που χαρακτηρίστηκε «μαφιόζικου τύπου», και το μήνυμα από «πακιστανικό» κινητό τηλέφωνο σε άλλη αρχαιολόγο της ίδιας υπηρεσίας, που την απειλούσε και προσπαθούσε να τη συκοφαντήσει. Τα περιστατικά, τα οποία υπενθύμισαν τον προηγούμενο ξυλοδαρμό αντιδημάρχου αλλά και ενός ξενοδόχου, οδήγησαν σε κυβερνητικές πρωτοβουλίες που συμπυκνώθηκαν στη δήλωση του ίδιου του Πρωθυπουργού ότι στην ελληνική επικράτεια δεν μπορούν να υπάρχουν «γαλατικά χωριά ανομίας» και ως πρώτο βήμα είχαν την αναστολή οικοδομικών αδειών για δόμηση εκτός σχεδίου στη Μύκονο.

Εργασίες και κατασκευές χωρίς άδεια. Κοντά στους Κάτω Μύλους Μυκόνου δραστηριοποιούνταν για χρόνια το καφέ-εστιατόριο «Sea Satin», σε κτίσμα που προϋπήρχε του ρυμοτομικού σχεδίου. Η θέση του επηρεάζει την εικόνα που σχηματίζει κανείς για τους Μύλους αλλά και τη θέα από εκεί προς τη Χώρα. Το κατάστημα πήρε άδεια το 2005 από τον Δήμο Μυκόνου. Το έτος 2017 εγκρίθηκε η λειτουργία του και από το υπουργείο Πολιτισμού. Το 2019 διεκόπη η λειτουργία του γιατί διαπιστώθηκε ότι είχε προχωρήσει σε αυθαίρετες κατασκευές, τις οποίες όμως γκρέμισε και έτσι χορηγήθηκε εκ νέου άδεια από το υπουργείο Πολιτισμού. Στις 4/11/2022 το οικόπεδο και το κτίσμα εκμισθώθηκαν στην Πάνορμος Τουριστική ΙΚΕ. Στις 23 Ιανουαρίου 2023 έλαβαν από την Πολεοδομία έγκριση εργασιών μικρής κλίμακας, όμως ήδη πραγματοποιούσαν εργασίες, και μάλιστα στον κοινόχρηστο αιγιαλό.

Τρεις ημέρες πριν από την άδεια της Πολεοδομίας, στις 20/1/2023, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων είχε στείλει στην Αστυνομική Υποδιεύθυνση Μυκόνου σήμα για διακοπή εργασιών απόρριψης ογκωδών λίθων και επίστρωσης με αμμοχάλικο που εκτελούνται στον αιγιαλό, υπογραμμίζοντας ότι είναι κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος, ότι βρίσκεται στον άμεσο περιβάλλοντα χώρο του χαρακτηρισμένου ως διατηρητέου μνημείου συγκροτήματος των Κάτω Μύλων και εντός του προστατευόμενου οικισμού της Χώρας Μυκόνου. Η επιχείρηση κατέθεσε αίτηση για άδεια και στην Αρχαιολογική Υπηρεσία, συνεχίζοντας ωστόσο παράλληλα τις αυθαίρετες εργασίες, με αποτέλεσμα την έκδοση νέου σήματος διακοπής εργασιών στις 7 Μαρτίου.

Πώς καταστρέφεται μια παραλία. Η παραλία του Πανόρμου, από τις πιο όμορφες του νησιού, περιλαμβάνεται σε αυτές που ομόφωνα το Δημοτικό Συμβούλιο Μυκόνου ζήτησε ήδη από το 1999 να μείνουν χωρίς ομπρέλες και ξαπλώστρες. Προστατεύεται από το ΠΔ (ΦΕΚ 243 Δ/8-03-2005) που καθορίζει ζώνη οικιστικού ελέγχου στη Μύκονο και προσδιορίζει τα σημεία εκβολής ρεμάτων όπως του Πανόρμου ως βιοτόπους και από την αρχαιολογική νομοθεσία, αφού κοντά βρίσκονται οι κηρυγμένοι αρχαιολογικοί χώροι του Μαραθιού και της Μαυροσπηλιάς.

Το εστιατόριο που βρισκόταν για χρόνια στην παραλία, χωρίς να αλλοιώνει τον χαρακτήρα της, περνά το 2016 στη Lari Kappa IKE και μετονομάζεται σε «Principote Mykonos». Η Αρχαιολογική Υπηρεσία και το Αστυνομικό Τμήμα διαπιστώνουν πλήθος αυθαιρεσιών, από παράνομες οικοδομικές εργασίες (εκσκαφές, τσιμεντοστρώσεις, νέες κατασκευές, πλατφόρμες κ.λπ.) έως παράνομη χρήση αιγιαλού.

Ηδη τον Μάιο του 2016 είχαν σχηματιστεί δύο δικογραφίες στο πλαίσιο του αυτόφωρου για παράνομες οικοδομικές εργασίες, είχαν υποβληθεί οκτώ τακτικές μηνύσεις για παράνομες οικοδομικές εργασίες, είχαν αποσταλεί 10 παραγγελίες στην Υπηρεσία Δόμησης του Δήμου Μυκόνου για διενέργεια αυτοψίας και δύο παραγγελίες για διενέργεια αυτοψίας στην Κτηματική Υπηρεσία Σύρου.

Τον Μάιο του 2016 η Επιτροπή Ποιότητας Ζωής του Δήμου Μυκόνου, παρότι η επιχείρηση χρησιμοποίησε ως μέσο πίεσης τους εργαζομένους, σφράγισε την επιχείρηση. Ωστόσο, η επιχείρηση δεν έκλεισε εκείνο το καλοκαίρι. Τον Ιανουάριο του 2017 εμφανίζεται ως διάδοχη εκμισθώτρια εταιρεία η Πάνορμος Τουριστική Μονοπρόσωπη ΙΚΕ, η οποία παρότι ουσιαστικά είναι η ίδια επιχείρηση δεν «κουβαλάει» τις προηγούμενες κυρώσεις. Η νέα εταιρεία θα πάρει προέγκριση σε δημοτικό επίπεδο, όχι όμως σε επίπεδο Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Το 2017 επιβλήθηκε στην επιχείρηση πρόστιμο από τους επιθεωρητές περιβάλλοντος για παρεμπόδιση της ελεύθερης ροής των υδάτων και αλλοίωση του φυσικού τοπίου και του περιβάλλοντος.

Ενώ οι υποθέσεις του 2016 είχαν πάρει τον δρόμο της Δικαιοσύνης, τον Σεπτέμβριο του 2021 ξεκίνησαν νέες εργασίες που συνεχίζονταν έως τουλάχιστον τον Αύγουστο του 2022 και περιελάμβαναν εκτεταμένες τσιμεντοστρώσεις και επεκτάσεις εγκαταστάσεων, πλησιάζοντας και τον παρακείμενο προστατευμένο παράκτιο υγρότοπο. Πάλι χωρίς την έγκριση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, στους εκπροσώπους της οποίας οι υπεύθυνοι της επιχείρησης δεν επέτρεψαν την είσοδο στο πλαίσιο αυτοψίας. Τον Απρίλιο του 2022 το Αστυνομικό Τμήμα Μυκόνου υπέβαλε εκ νέου δικογραφία προς την Εισαγγελία Μυκόνου για τις παραβάσεις που αφορούν το 2021.

Οι περιπτώσεις αυτές δεν είναι μόνες. Οι αρχαιολόγοι αναγκάζονται συχνά να κάνουν αυτοψίες αφού τα έργα έχουν πραγματοποιηθεί, με την αγωνία να διαπιστώσουν εάν υπήρξε καταστροφή αρχαιοτήτων, έχοντας πλέον να αντιμετωπίσουν και απειλές από τα οικονομικά συμφέροντα που θέλουν να ξεμπερδέψουν με την προστασία των αρχαιοτήτων.