Η βιωσιμότητα του χρέους στην Αφρική

Σε ολόκληρη την Αφρική η μακροοικονομική διαχείριση έχει βελτιωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Μελέτες από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης (AfDB) και την Παγκόσμια Τράπεζα, καθώς και έρευνες από τους Παγκόσμιους Δείκτες Διακυβέρνησης και τη Διεθνή Διαφάνεια, επιβεβαιώνουν αυτή την τάση. Ωστόσο, οι ανησυχίες για τη βιωσιμότητα του χρέους στην ήπειρο αυξάνονται, ειδικά από την έναρξη της πανδημίας Covid-19.

Τέτοιες ανησυχίες δεν είναι κάτι καινούργιο. Μέχρι τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, οι αφρικανικές χώρες είχαν συσσωρεύσει χρέος σε μεγάλο βαθμό δανειζόμενες από επίσημους πιστωτές, όπως αναπτυξιακές τράπεζες, οργανισμούς εξαγωγικών πιστώσεων του ΟΟΣΑ και δανειστές της Λέσχης του Παρισιού (κυριότερες χώρες πιστωτές). Αυτό τους ξεχώρισε από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής, οι οποίες είχαν δανειστεί σε μεγάλο βαθμό από ιδιώτες δανειστές. Ωστόσο, οι αυξανόμενες ανησυχίες για τη βιωσιμότητα του χρέους οδήγησαν σε ένα κύμα προγραμμάτων ελάφρυνσης του χρέους από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 έως τη δεκαετία του 2000.

Το 1996, το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα εγκαινίασαν την Πρωτοβουλία για τις Φτωχές Χώρες Υψηλών Χρεών (HIPC), την οποία ακολούθησε τρία χρόνια αργότερα η πρωτοβουλία Enhanced HIPC. Στη συνέχεια ήρθε η Πολυμερής Πρωτοβουλία Ελάφρυνσης Χρέους του 2006 και η αναδιάταξη των κρατικών χρεών μέσω της Λέσχης του Παρισιού. Πιο πρόσφατα, η G20 καθιέρωσε την Πρωτοβουλία Αναστολής Εξυπηρέτησης Χρέους (τον Μάιο του 2020) και στη συνέχεια το Κοινό Πλαίσιο για τις Επεξεργασίες Χρέους (τον Νοέμβριο του 2020) για να βοηθήσει τις υπερχρεωμένες χώρες να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις από την πανδημία του Covid-19. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, ήταν απογοητευτικά.

Δεδομένων των σοβαρών κενών υποδομής των αφρικανικών χωρών, των περιορισμένων δημόσιων υπηρεσιών και των επίμονων ζητημάτων ασφάλειας, το χρέος θα παραμείνει απαραίτητο χρηματοδοτικό εργαλείο. Υπό εύλογες υποθέσεις, οι βελτιώσεις των υποδομών μπορούν να αυξήσουν την ανάπτυξη αρκετά ώστε τελικά να μειωθεί ο υψηλότερος λόγος χρέους προς ΑΕΠ που προκύπτει από την αρχική χρηματοδότηση.

Τα αναπτυξιακά ιδρύματα και οι οργανισμοί αξιολόγησης θα πρέπει να επικεντρωθούν περισσότερο στην ποιότητα και την ορθή χρήση του χρέους για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης χωρίς αποκλεισμούς και των βασικών επενδύσεων. Αντί να θέτουν αυθαίρετα όρια στον λόγο χρέους προς ΑΕΠ μιας χώρας, τα πιο βασικά ιδρύματα παρακολούθησης όπως το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα θα πρέπει να επικεντρώνονται στην αξιολόγηση του κατά πόσον οι αυξήσεις του δημόσιου χρέους της Αφρικής χρησιμοποιούνται για τους σωστούς σκοπούς – συγκεκριμένα για τις δημόσιες υποδομές. Αυτό από μόνο του θα καθησυχάσει τους επενδυτές και θα μειώσει τα spreads.

Ο Σελεστίν Μόνγκα είναι πρώην γενικός διευθυντής του Industrial Development Organization του ΟΗΕ και πρώην αντιπρόεδρος και επικεφαλής οικονομολόγος της African Development Bank Group. Είναι καθηγητής Public Policy στο Harvard Kennedy School.