Παπαγαλία από την καρδιά

Τις μέρες που πέρασαν περπάτησα και πάλι στα πρώτα ανοιξιάτικα μονοπάτια. Πάτησα χορτάρι, βούτηξα τα δάχτυλά μου σε νερά και, όπως κάθε χρόνο, έψαξα να σιγουρευτώ ότι είχα και φέτος μαζί μου τις λέξεις που χρειαζόμουνα. Ναι, τις είχα: «Και μες στης λίμνης τα νερά, όπ’ έφθασε μ’ ασπούδα, έπαιξε με τον ίσκιο της γαλάζια πεταλούδα…» μουρμούρισα σε ένα κοτσύφι.

Χρειαζόμαστε τις λέξεις. Περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε. Χρειαζόμαστε τις λέξεις που μπορούν να γεφυρώσουν ό,τι γίνεται γύρω μας με ό,τι βρίσκεται μέσα μας· που ξέρουν ν’ αλαφρύνουν το φούσκωμα της ψυχής μας· που θα ξεπηδήσουν σαν ανάσα χωρίς να πρέπει να τις ψάξουμε σε κάποιο βιβλίο, κινητό ή τάμπλετ και θα τις ψιθυρίσουμε τραβώντας τες από τις γωνίες της μνήμης μας. Γιατί μόνον έτσι δουλεύει η μαγεία τους.

Οι Αγγλοι λένε «learn by heart» και οι Γάλλοι «apprendre par coeur». Γνώση που αποθηκεύεται στην καρδιά. Εμείς, οι της ελληνικής παιδείας μετέχοντες, αγνοούμε αυτήν την οργανικά αμφίβολη ορολογία και λέμε απαξιωτικά «παπαγαλία». Και, στο πιο επίσημο, «αποστήθιση» – όπου «στήθος» υπονοούμε το λατομείο της μνήμης, τη γενικότερη περιοχή όπου οφείλει να κατοικοεδρεύει το υποθηκοφυλακείο των γνώσεών μας. Παλιά υπήρχε βέβαια η Μνημοσύνη, που όμως έκτοτε άλλαξε πολλές διευθύνσεις: από τους πρόποδες του Ολύμπου όπου ο Δίας πλάγιασε μαζί της για εννέα μέρες και γεννήθηκαν οι αντίστοιχες Μούσες κατέβηκε ύστερα πιο χαμηλά, στις σχολικές αίθουσες, όπου γενεές επί γενεών απήγγελλαν ποιήματα με ανέκφραστη φωνή και γυάλινο βλέμμα μπροστά σε βαριεστημένους δασκάλους και περήφανους γονείς. Ετσι η μητέρα των Μουσών μεταμορφώθηκε στο στοιχειό της αποστήθισης που μας βασάνιζε πριν από κάθε διαγώνισμα και που κάποια στιγμή οι περισσότεροι αποκηρύξαμε, θεωρώντας την υπεύθυνη για την παράλυση της κριτικής σκέψης και άλλων τινών δεξιοτήτων.

Κατακαημένη, καταφρονεμένη αποστήθιση. Την αδικούμε. Ο Τζορτζ Στάινερ δεν σταμάτησε να επιμένει πως «ό,τι μαθαίνουμε από καρδιάς (“by heart”) δεν μπορεί μετά να μας το πάρει κανείς». Σαν τους σπόρους του σιταριού που έχουν μείνει για αιώνες κλεισμένοι στις σφραγισμένες αίθουσες των πυραμίδων χωρίς αέρα και φως αλλά κρατούν τη βλαστική τους δύναμη, η αποστήθιση  διατηρεί και συγκεντρώνει τη δύναμη της μνήμης και μπορεί να την απελευθερώσει ακόμα και μετά από πολύ καιρό, όπως έγραψε ο Βάλτερ Μπένγιαμιν. Οπως άκουσα κι εγώ μια μέρα τον πατέρα μου, σε πολύ προχωρημένη ηλικία, ξαφνικά να απαγγέλλει τους «Μύθους του Αισώπου» του Λαφονταίν. Κοιταχτήκαμε μεταξύ μας, εξίσου έκπληκτοι. «Μα από πού βγήκε αυτό; Εχω να το θυμηθώ από παιδί» μού είπε με το ύφος κάποιου που τον κυρίευσε ξένο πνεύμα. Εγώ πάλι αναρωτιόμουνα μαγεμένη πώς είχε κρατήσει αυτόν τον θησαυρό τόσα χρόνια φυλαγμένο μέσα του.

Αναβλύζουν απρόσμενες, καμιά φορά κι απρόσκλητες. Μπορεί να είναι το Πάτερ Ημών ή ένα παιδικό νανούρισμα ή εκείνο το ποίημα που μας έβαλαν να γράψουμε εκατό φορές. Μπορεί να είναι μια μικρή παράγραφος ή δέκα ολόκληρες στροφές· δεν έχει σημασία. Οι θησαυρισμένες λέξεις ξεπηδούν από μέσα μας σαν ν’ αερίζουμε κεντήματα απ’ το προικιό μας. Προικιό, ναι: γιατί τις φυλάξαμε και τις προστατεύσαμε απ’ όλες τις θύελλες της λήθης.

«Το σκουληκάκι βρίσκεται σ’ ώρα γλυκιά κι εκείνο, μάγεμα η φύσις κι όνειρο, στην ομορφιά και χάρη…» επανέλαβα και φέτος, ευλογημένο παπαγαλάκι σε απευθείας σύνδεση με την καρδιά μου.