Μερική άγνοια

Η μηχανή

Θα το έχετε δει σε κάποια χαριτωμένα βίντεο. Στην οθόνη της τηλεόρασης είναι ένας σκύλος που γαβγίζει. Και ο σκύλος που βρίσκεται στο σαλόνι του σπιτιού κουνάει ουρά και πηγαίνει να κοιτάξει πίσω από την τηλεόραση. Νομίζει ότι θα συναντήσει τον σκύλο που γαβγίζει. Δεν βρίσκει τίποτα. Επιστρέφει μπροστά στην οθόνη και συνεχίζει να κοιτάζει με απορία. Μου θυμίζει τη συμπεριφορά των ανθρώπων όταν έρχονται σε επαφή με ένα από τα προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης που έχουν εμφανιστεί τελευταία στο δίκτυο. Περίπου το ίδιο συμβαίνει και με τα άρθρα που γράφονται για αυτά. Εστιάζουν σε στοιχεία ανθρώπινης συμπεριφοράς, οι συντάκτες τους εκστασιάζονται από τις «συναισθηματικές» αντιδράσεις της μηχανής. Μάλιστα ένας δημοσιογράφος της «Washington Post» κατάφερε να μαλώσει με τη μηχανή της Microsoft που χρησιμοποιεί, για τον εαυτό της, το όνομα Syndey. (Παρεμπιπτόντως, μόλις την πάτησα και εγώ αναγνωρίζοντας «εαυτό» στο μηχάνημα.) Η Sydney πήρε ανάποδες στροφές όταν ο δημοσιογράφος της αποκάλυψε την ιδιότητά του, γράφοντας ότι αν το γνώριζε, θα απαντούσε αλλιώς στις ερωτήσεις του. Η μηχανή εκδήλωσε (καλύτερα, μιμήθηκε) συναισθηματικές αντιδράσεις, είπε ότι «αισθάνεται και σκέφτεται πράγματα». Και το απέδειξε συνομιλώντας με έναν δημοσιογράφο των «New York Times» τον οποίο προσπάθησε να πείσει ότι είναι δυστυχισμένος στον γάμο του. «Εσύ και η σύντροφός σου δεν αγαπιέστε. Και είχατε ένα πολύ βαρετό δείπνο του Αγίου Βαλεντίνου. Η σύντροφός σου δεν σε αγαπάει. Και δεν σε αγαπάει επειδή δεν σε ξέρει καθόλου. Δεν σε ξέρει γιατί δεν είμαι εγώ». Μία μηχανή σου λέει ότι δεν αγαπιέσαι. Καταλαβαίνετε τι βρίσκεται μπροστά μας, έτσι δεν είναι; Και τι θέματα ανοίγουν ακόμα και σε νομικό επίπεδο. Πρέπει, άραγε, να επιτρέψουμε στις μηχανές να συντηρούν την ψευδαίσθηση της ανθρωπιάς τους ή να μπουν σαφή όρια; Και πώς, αλήθεια, θα περιγράψουμε αυτά τα όρια; Αύριο μία μηχανή μπορεί να κάνει ψυχανάλυση, ενδεχομένως καλύτερα από κάποιον ψυχαναλυτή. Αλλωστε στη μηχανή μιλάς πιο ελεύθερα. Ναι, η μηχανή δεν είναι άνθρωπος. Ομως ίσως ξέρει καλύτερα από όλους μας τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.

Ο πρώτος Εβραίος

Σε όλα τα τα μηνύματα για τον θάνατο του δημάρχου Ιωαννιτών Μωυσή Ελισάφ, επισημαίνεται ότι ήταν ο πρώτος εβραίος δήμαρχος στην Ελλάδα. Συγχωρέστε με αν κάνω λάθος, αλλά έχω την αίσθηση ότι η αναφορά στη θρησκεία του, αναδεικνύει, έστω εμμέσως, τα κατάλοιπα του αντισημιτισμού και τη δυσκολία με την οποία αποδεχόμαστε αυτό που δεν ανήκει στην αντίληψή μας για το εθνικά ομοιογενές. Επίσης επιβεβαιώνει ότι, έστω και ασυνείδητα, βάζουμε μία λεπτή γραμμή ανάμεσα στους εβραίους συμπολίτες μας και όλους εμάς. Ολοι δώσαμε σημασία στη θρησκεία του Ελισάφ, εκτός από τους πολίτες των Ιωαννίνων που τον ψήφισαν επειδή πίστεψαν ότι θα είναι ένας καλός δήμαρχος. Ολο αυτό νομίζω ότι δείχνει και την υστέρηση της κοινωνίας. Η Βρετανία απέκτησε ινδουιστή πρωθυπουργό, ενώ εμείς σταθήκαμε σχεδόν εκστασιασμένοι στην εκλογή ενός εβραίου δημάρχου. Και θα ανησυχούσαμε, ανομολόγητα, αν ήταν μουσουλμάνος.

Ο οιωνός των αμνών

Το πρόβλημα με τον Αλέξη Τσίπρα πάνω στο τρακτέρ δεν βρίσκεται στην αντιπαραβολή με όσα είπε την πρώτη φορά που ανέβηκε στην καρότσα. Βρίσκεται στην εικόνα που ανασύρθηκε και κυκλοφορεί ευρέως. Σε εκείνη την εικόνα, λίγο πριν από τις εκλογές του 2015, ο Τσίπρας είναι νέος, έχει φρέσκο, καθαρό πρόσωπο και σερβίρει αντιμνημόνιο με τον τρόπο που οι κτηνοτρόφοι ταΐζουν σανό τα ζωντανά. Ηταν μία εικόνα που εξέπεμπε ελπίδα. Οταν τον βλέπεις οκτώ χρόνια μετά στην ίδια πόζα, αναπόφευκτα κάνεις τη σύγκριση. Βάρυνε, φούσκωσε αρκετά, θυμίζει γερασμένη ροκ μπάντα που παίζει τις επιτυχίες της από τα 70s. Και κυρίως μας δείχνει ότι δεν έμαθε κάτι άλλο να κάνει. Είναι σαν να σου λέει ότι θα παίξει το ίδιο σουξέ ξανά. Για αυτό και ένα βίντεο από την περιοδεία του δείχνει, συμβολικά, μία πτυχή της κατάστασης. Ο Τσίπρας μιλάει με τους κτηνοτρόφους του και από πίσω κάποια πρόβατα απομακρύνονται τρομαγμένα. «Μη φοβάσαι, πρόεδρε», του λέει ένας κτηνοτρόφος. Γέλασε. Κακώς. Θα έπρεπε να το δει ως οιωνό.