Αποτυχίες ολοκληρωτισμών

Ακούγεται πως η δημοκρατική Δύση παρακμάζει και αδυνατεί να πείσει. Ωστόσο, πρόσφατα παραδείγματα δείχνουν ότι εκείνοι που αδυνατούν να αντεπεξέλθουν σε δύσκολες καταστάσεις είναι οι ολοκληρωτισμοί. Στην Κίνα, ο ηγέτης ασχολήθηκε προσωπικά με τον κορωνοϊό και υπεραμύνθηκε της αποτελεσματικότητας των κινεζικών εμβολίων, που βασίζονται σε παλιές τεχνολογίες. Δεν διανεμήθηκαν δυτικά εμβόλια στην ενδοχώρα, παρά την έντονη ζήτηση, επιτράπηκαν μόνο στους μόνιμους κατοίκους Χονγκ Κονγκ και Μακάο. Το καθεστώς επέμεινε επί μήνες σε μια αδιέξοδη αντιμετώπιση της επιδημίας, με δρακόντειες καραντίνες. Ωστόσο, όταν το οικονομικό και κοινωνικό κόστος έγινε ανυπόφορο, στράφηκε στην άλλη άκρη, κατάργησε κάθε περιορισμό και σταμάτησε τις αναφορές στην επιδημία. Η αυταρχική εξουσία οδήγησε σε ανεξέλεγκτη αύξηση των κρουσμάτων, με σοβαρές επιπτώσεις.

Στην Τουρκία, ο αγέρωχος ηγέτης αψηφά την οικονομική επιστήμη. Θεωρεί ότι τα χαμηλά επιτόκια είναι μοχλός ανάπτυξης, αφού, σύμφωνα με το Κοράνι, ο τόκος είναι πηγή δεινών. Εφάρμοσε συνταγή καταστροφής, με επίσημο πληθωρισμό που άγγιξε υψηλό 24ετίας στο 84,45%, ενώ ανεξάρτητοι αναλυτές εκτιμούν τον πραγματικό πληθωρισμό στο 186%. Η λίρα υποχωρεί, τα ελλείμματα μεγαλώνουν, πολλοί αγωνίζονται να διασφαλίσουν τα αναγκαία προς το ζην, η χώρα αποδίδει πολύ κάτω από τις δυνατότητές της. Μια μελλοντική κυβέρνηση θα κληρονομήσει ένα πολύ ασταθές σύνολο οικονομικών θεμελιωδών μεγεθών. Ωστόσο, ο κυβερνήτης επιμένει να χειρίζεται μια παγκοσμιοποιημένη οικονομία σαν χαλιφάτο, αντικαθιστώντας τους θεσμούς με προσωπικές απόψεις.

Στη ρωσική ομοσπονδία, οι δημοκρατικές διαδικασίες έχουν σχεδόν εξαφανισθεί, απουσιάζει το κράτος δικαίου και δεν υπάρχουν θεσμικά αντίβαρα. Μια αυταρχική ολιγαρχία καλλιεργεί εξαιρετική διαφθορά, που εκδηλώνεται, εκτός των άλλων, με μεγάλες καταχρήσεις στις στρατιωτικές προμήθειες. Με την εισβολή στην Ουκρανία, το καθεστώς ανέλαβε ένα υπέρογκο και παράλογο ρίσκο. Οι στρατιώτες και τα τανκ δεν συνάντησαν υποδοχή ηρώων απελευθέρωσης, η προσδοκώμενη αναγέννηση της ρωσικής αυτοκρατορίας αποδεικνύεται αυταπάτη. Εκτός από τις σοβαρές στρατιωτικές απώλειες, η παλιότερα ισχυρή εικόνα της Ρωσίας και το επίπεδο ζωής του πληθυσμού καταρρέουν. Ο ηγέτης με την ανεξέλεγκτη εξουσία έχει αυτοπαγιδευθεί στον ερμητικά σφραγισμένο χώρο της προπαγάνδας και αδυνατεί να διορθώσει τα λάθη του. Το αυταρχικό σύστημα διακυβέρνησης καταφέρνει να υπονομεύει τα ίδια τα επεκτατικά όνειρά του και να οδηγείται σε ολισθηρό έδαφος.

Οι ήττες των ολοκληρωτισμών οφείλονται στη λειτουργία τους. Αποτυγχάνουν, επειδή ο παντοδύναμος ηγέτης μετράει την υποταγή περισσότερο από την ικανότητα, επειδή τα δυσάρεστα μηνύματα κρύβονται από αξιωματούχους που γνωρίζουν αλλά δεν τολμούν να του πουν ό,τι δεν θέλει να ακούσει.

Η σύγχρονη πρόοδος εξαρτάται καθοριστικά από την απρόσκοπτη δυνατότητα καινοτομίας. Αυτή όμως είναι ασύμβατη με την έλλειψη ελευθερίας. Είναι αφέλεια να πιστεύουμε ότι η Silicon Valley θα ευδοκιμήσει εκτός δημοκρατικού πλαισίου. Μια σειρά οικονομικών, γεωπολιτικών, υγειονομικών και άλλων κρίσεων ξεπερνιούνται με δημοκρατικά μέσα, στη βάση ενός παγκόσμιου συντονισμού, που περιλαμβάνει Ευρωπαϊκή Ενωση, ΗΠΑ, Βρετανία, Καναδά, Αυστραλία, Ιαπωνία, Νότια Κορέα και άλλες χώρες.

Ο Κίμων Χατζημπίρος είναι καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο