Τα τρία μέτωπα του Κρεμλίνου

Δεν είναι μόνο ο τελευταίος χρόνος που η Ουκρανία μάχεται για την εδαφική της ακεραιότητα. Το 2023 συμπληρώνονται εννέα χρόνια συγκρούσεων στο έδαφος της χώρας από το 2014 και την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας από τη Μόσχα που συνοδεύτηκε από την έναρξη συγκρούσεων στην Ανατολική Ουκρανία με το Κίεβο να πολεμά τους υποστηριζόμενους από τη Μόσχα αυτονομιστές στις περιοχές Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ. Εως τις αρχές του 2022 υπολογιζόταν ότι 14.000 άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους στις συγκρούσεις στην Ανατολική Ουκρανία.

H ρωσική εισβολή στην Ουκρανία την 24η Φεβρουαρίου 2022 σήμανε όχι μόνο την κλιμάκωση του πολέμου αλλά την έναρξη μιας νέας εποχής για τη διεθνή τάξη και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Το καθεστώς του προέδρου Βλ. Πούτιν εδραιωμένο από το 2000, δηλαδή 23 συναπτά έτη, έχοντας επενδύσει σε εξοπλισμούς ένα σημαντικό μέρος των εσόδων από τις εξαγωγές ενέργειας, θεωρώντας ότι η Δύση είναι άβουλη, παρακμάζουσα και διεφθαρμένη, και αναμένοντας μια εύκολη και γρήγορη παράδοση της Ουκρανίας, έδωσε εντολή για την εισβολή στην Ουκρανία. Ετσι, η 24η Φεβρουαρίου 2022 σηματοδοτεί την έναρξη τριών «πολέμων» από το Κρεμλίνο.

1 Ο πρώτος πόλεμος είναι αυτός που διεξάγεται στο έδαφος της Ουκρανίας, αποκαλούμενος «ειδική στρατιωτική αποστολή» από τη Μόσχα. Τα αίτια αυτού του πολέμου όπως έχουν παρουσιαστεί από τον ίδιο τον ρώσο πρόεδρο ποικίλλουν. Είτε όμως αυτά είναι η ανάσχεση του ΝΑΤΟ, είτε είναι η «αποναζιστικοποίηση» της Ουκρανίας, είτε είναι η προστασία του ρωσόφωνου πληθυσμού, εν τέλει όλα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι μια πραγματικά ανεξάρτητη και ελεύθερη Ουκρανία δεν είναι αποδεκτή από το ρωσικό καθεστώς.

2 Ο δεύτερος πόλεμος αφορά το ταυτόχρονο μέτωπο που άνοιξε η Μόσχα με την ευρωατλαντική κοινότητα (ας μην ξεχνάμε τις δύο επιστολές που εστάλησαν στο ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ στα τέλη του 2021 για την ευρωπαϊκή ασφάλεια). Η αντιπαράθεση των δυτικών χωρών και των συμμάχων τους με τη Ρωσία έχει προσλάβει παγκόσμιες και πολυεπίπεδες διαστάσεις, από το ζήτημα των εξοπλισμών έως το παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα, και αφορά την οργάνωση και τα χαρακτηριστικά της αναδυόμενης διεθνούς τάξης.

3 Ενας τρίτος, σιωπηλός και μάλλον ακούσιος, «πόλεμος» ξεκίνησε στο εσωτερικό της Ρωσίας κατά του δικού της ανθρώπινου κεφαλαίου. Σχεδόν 400.000 Ρώσοι κυρίως μορφωμένοι νέοι έχουν ήδη φύγει από τη χώρα αναζητώντας καταφύγιο σε πιο ελεύθερες κοινωνίες. Ο μύθος περί μιας σχεδόν «έμφυτης» αποδοχής της ανελεύθερης διακυβέρνησης από τον ρωσικό λαό καταρρέει από τον αριθμό των διωχθέντων και φυλακισμένων της αντιπολίτευσης, των δολοφονιών που διαμορφώνουν ένα κλίμα τρόμου και κυρίως από τον αριθμό των Ρώσων που εγκαταλείπουν το καθεστώς και τη χώρα.

Μπορεί το ρωσικό καθεστώς να κερδίσει και στα τρία μέτωπα μαζί; Πώς θα τελειώσουν οι τρεις αυτοί «πόλεμοι»; Ακόμα δεν μπορούμε να δούμε το τέλος αυτής της σύγκρουσης. Πάντως έως σήμερα λίγα έχουν πάει όπως αρχικά είχαν σχεδιαστεί στο Κρεμλίνο. Αντί για μια εύκολη ανατροπή της κυβέρνησης στο Κίεβο και τον έλεγχο της πόλης, έχουμε αποτελεσματική ουκρανική αντίσταση και τεράστιο κόστος για τα λίγα κέρδη των Ρώσων στο πεδίο. Αντί για την «αποναζιστικοποίηση», υλοποιείται η «απορωσοποίηση» της Ουκρανίας. Αντί για την αδρανοποίηση, ωθείται η ενίσχυση και η  διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Αντί για την αποδυνάμωση της ΕΕ, επισπεύδεται η «ενηλικίωσή» της και η απεξάρτησή της από την Ρωσία. Αντί για την υλοποίηση του οράματος του «ρωσικού κόσμου», παρακολουθούμε την έξοδο του ρωσικού λαού.

Η Παναγιώτα Μανώλη είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και ερευνήτρια στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)