Φάε λίγα σέσκουλα{CR}

Εκανα εβδομήντα δύο εμβόλια. Μόνο για αιμορροΐδες δεν εμβολιάστηκα και πάλι κολλάω ιώσεις. Αλλά, θα πεις, ποιο το νόημα να επιβιώσω από ιούς, σεισμούς, πολέμους και καταποντισμούς, αφού, έτσι κι αλλιώς σε λίγο θα μας φάει όλους η κ. Τάνια; (Φαίνεται και φαγανό κορίτσι.)

Είναι υπαρξιακά ερωτήματα αυτά, που με απασχολούν. Διότι αν κυκλοφορούν Χάνιμπαλ Λέκτερ στη χώρα, πρέπει να το ξέρουμε. Αν μεταξύ μας κυκλοφορούν ανθρωποφάγοι που νοιάζονται μόνο «για τον άνθρωπο». Είναι ένα ζήτημα – όπως και το πτυχίο. Ας πούμε εγώ που θεωρούσα τον πατέρα μου μικροαστό που επέμενε να πάρω το πτυχίο τώρα βλέπω εξέγερση (προκάτ, βέβαια) για τα πτυχία από επαναστατημένους νέους. Αυτό κι αν είναι ιστορική ανατροπή. Τώρα πώς συμβαίνει και ο Τόνι Σερβίλο, πρωταγωνιστής (και) του Πάολο Σορεντίνο, να είναι αυτοδίδακτος ηθοποιός και να έχει πάρει ένα σωρό βραβεία Donatello και Nastri d’argento χωρίς να έχει τελειώσει ελληνικό ΙΕΚ, είναι πράγματι απίστευτο.

Αλλά ενίοτε συμβαίνουνε και αυτά – ας πούμε ο Ζαν Ζενέ να μην έχει πτυχίο φιλολογίας και ο Τζέιμς Ελρόι να ζούσε ως νυχτοφύλακας, ή σπρώχνοντας τα καροτσάκια του γκολφ; Οταν μάλιστα κάποιος κριτικός έγραψε πως στο έργο του Ζενέ «Οι δούλες», οι πρωταγωνίστριες Σολάνζ και Κλαίρη, δεν μιλούσαν σαν υπηρέτριες, αλλά σαν μεγαλοαστές, ο Ζενέ απάντησε: «Κι εγώ έτσι μιλάω, και υπήρξα υπηρέτρια». (Αυτά περί ρεαλισμού και τάξεων.)

Και μήπως οι μισοί έξοχοι ηθοποιοί του ελληνικού, ελαφρού κινηματογράφου του ’60 και του θεάτρου είχαν διδαχτεί τη μέθοδο Στανισλάφσκι στο Actors Studio από τον Λι Στράσμπεργκ; Ούτε καν για σχολή Σταυράκου είχαν ακούσει. Αλλά, να μην παρεξηγηθούμε: τα πτυχία είναι καλά, χρήσιμα, η διδασκαλία βοηθάει πάντα, οι σχολές και τα σεμινάρια και τα μεταπτυχιακά είναι απολύτως θεμιτά. Βέβαια στην Τέχνη, κυρίως, υπάρχει κάποια ιδιαιτερότητα: όσα διπλώματα και να πάρεις, κατά βάθος διδάσκεσαι μόνος σου. Και αν δεν διδάσκεσαι διά βίου και επιμελώς με την αυτομόρφωση, καθημερινά και άγρυπνα και ακατάπαυτα, κανένα πτυχίο δεν είναι επαρκές. Και αν δεν υπάρχει τάλαντο, μάταια όλα. Αν δεν διαθέτεις βούληση, μάταια όλα. Υπάρχουν στοιχεία του χαρακτήρα, κυρίως, που σε οδηγούν στη διάκριση – τα λοιπά είναι κλισέ καφενείου. Το δαιμόνιο: υπάρχει; Το άγγιγμα; Η δωρεά, που όμως δεν σταματάει να εξασκείται ανηλεώς; Να μελετάει διαρκώς; Να αντλεί από παντού; Εφάπαξ καταξίωση δεν υπάρχει.

Τα περί πτυχίων λυκείου, ή μορμολυκείου, είναι καλά και επικερδή, ίσως, για δημόσιους υπαλλήλους, αλλά όχι για δρώντες, αφοσιωμένους ηθοποιούς. Και, δεν διαφωνώ – ας εξισώσουν τα πτυχία τους με εκείνα της Οξφόρδης, ή του όποιου πανεπιστημίου – αν και αυτό δημιουργεί προηγούμενο και σε ανάλογους χώρους, πιο αδικημένους. Ας τα εξισώσουν. Και; Θα εξελιχθεί έτσι το θέατρο, ή ο κινηματογράφος εν Ελλάδι; Θα βελτιωθούν οι ηθοποιοί; Θα παίρνουνε πιο καλά λεφτά; Για να συμβεί αυτό πρέπει να υπάρχει πραγματικό έργο, καταρχήν, σουξέ, επιτυχία – εκτός αν το γυρίσουμε πάλι στα επιδόματα και στις τυρόπιτες, στο ψωροφιλότιμο και στην εξάρτηση απ’ το κόμμα, ή την όποια εξουσία. (Υπάρχουν ουκ ολίγοι υποτακτικοί που επιβιώνουν έτσι και πουλάνε κι επανάσταση από πάνω.)

Και ανώτατη σχολή να φτιάξει η κυβέρνηση, όπως λέει, θα είναι κάτι θετικό, καλό, αλλά δεν θα αλλάξει επί της ουσίας τίποτε – χρειαζόμαστε κυρίως ταλέντα, αυτενέργεια και θιασάρχες, επιχειρηματίες και παραγωγούς, εμπνευσμένους και τολμηρούς παραγωγούς. Λαμπρές πρωτοβουλίες. Διότι, αν συνεχιστεί η σοβιετικού τύπου εξάρτηση της Τέχνης απ’ το κράτος και από τους δήμους, χαΐρι δεν θα δούμε. Ο μιζεραμπιλισμός θα συνεχιστεί, η λευκή τρομοκρατία και το παιδομάζωμα του ινστρούχτορα θα συνεχιστεί, οι δουλείες θα διαιωνίζονται.

(Βέβαια η κομματική εξάρτηση εξασφαλίζει σε κάποιους σταθερή πελατεία, σίγουρες συναυλίες, αρπαχτές, παραστάσεις και προστασία – αλλά για ποια ελευθερία μιλάμε, για ποια Τέχνη των υποζυγίων;)

Οπότε και τελικά δεν ξέρω γιατί η κ. Τάνια θέλει να φάει κόσμο. Πού βρίσκει τέτοια βουλιμική όρεξη. Ποιος της φταίει. Oταν όλοι ξέρουμε πως η Τέχνη είναι μια διαδρομή απολύτως μοναχική – έλεος δεν υπάρχει, δεν υπήρξε ποτέ και πουθενά. Κανείς δεν σου χαρίζει τίποτε χωρίς αντάλλαγμα. Κανείς νταβάς δεν σε προστατεύει δωρεάν. Κι όταν, ως καλλιτέχνης, πλησιάζεις το κράτος, ή ένα κόμμα, οποιοδήποτε κόμμα, κάποια ιδιοτέλεια υπάρχει στο βάθος: είτε οικονομική, είτε ανεπαλήθευτης ματαιοδοξίας (πιστεύεις πως δεν δοξάστηκες όσο σου άξιζε και θες ρεβάνς), είτε ανασφάλειας. Η αλεπού στο παζάρι. Τι θέλει, άραγε; Να φέρει τη δικαιοσύνη στον κόσμο;

Δεν μας φτάνανε οι ιώσεις, οι πόλεμοι και οι σεισμοί, να ‘χουμε τώρα και ανθρωποφαγίες – χορτάσαμε τις τηλεοπτικές, να έχουμε και κανονικές. Δεν ξέρω – ίσως να φταίνε και τα χρόνια που μαζεύονται επικίνδυνα. Η φθορά. Η καμπύλη της παρακμής. Οπότε και τελικώς καλά λένε: τώρα που γερνάμε πρέπει να προσέχουμε περισσότερο. Διότι, καταρχήν, διαρρέουν λάδια. Και γινόμαστε κι ευάλωτοι στον έπαινο. Γινόμαστε μελό. Τρελαινόμαστε. Ψάχνουμε αγωνιωδώς και διαρκώς δικαίωση. Μπορεί να ξεφτιλιστούμε εύκολα – γι’ αυτό να λέμε εις εαυτούς: πρόσεξε, φίλε. Τα στερνά τιμούν τα πρώτα. Μην ενδίδεις. Τράβα χειρόφρενο. Φάε βραστά σέσκουλα κι άσε τους δύσπεπτους ανθρώπους ήσυχους.