Παλαιοελλαδίτες

Η επέτειος των 100 ετών από τη Μικρασιατική Καταστροφή ανέδειξε την πολύπαθη μοίρα των Μικρασιατών. Ενα αρχαίο τμήμα του ελληνικού έθνους, το Μικρασιατικό (Ιωνες, Πόντιοι, Καππαδόκες κ.ά.), εξοντώθηκε από την οργανωμένη τουρκική επιχείρηση γενοκτονίας (οι νεκροί υπολογίζονται ανάμεσα σε 800.000 και 1.200.000, υπήρξε τεχνικά αδύνατον να καταμετρηθούν τα θύματα, οι υπολογισμοί έγιναν κατά προσέγγιση και διαφέρουν ανάλογα με τις πηγές). Οσοι γλίτωσαν, περίπου 1.800.000, βρέθηκαν στην Ελλάδα ως πρόσφυγες.

Το έπος της ταχείας αποκατάστασης και προκοπής των Μικρασιατών προσφύγων στην Ελλάδα εντυπωσιάζει και συγκινεί. Αν και εντελώς κατεστραμμένοι, έφεραν μαζί τους τον ιδιαίτερο ελληνορθόδοξο πολιτισμό τους, διατήρησαν και μάλιστα ενδυνάμωσαν τη μικρασιατική-βυζαντινή τους ταυτότητα, επανίδρυσαν-κλωνοποίησαν τις κοινότητές τους, αναδείχθηκαν ως σπουδαίοι επιχειρηματίες και παραγωγοί, συνέβαλαν καίρια στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας και όλα αυτά με αδάμαστη και χαλύβδινη θέληση. Ξεκίνησαν κυριολεκτικά από το σημείο μηδέν και έγιναν, με επιμονή και υπομονή, αναπόσπαστο και πρωτοποριακό τμήμα της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.

Στην όλη συζήτηση, αμυδρά και στο φόντο της εικόνας, εμφανίζονται οι γηγενείς κάτοικοι του ελεύθερου από το 1821 Ελληνικού Κράτους, οι λεγόμενοι «Παλαιοελλαδίτες». Αυτοί αναφέρονται συνήθως ως οι μάλλον αφιλόξενοι, επιφυλακτικοί και δυσάρεστοι υποδοχείς των προσφύγων, που τους απέδωσαν αρνητικά προσωνύμια όπως «τουρκομερίτες», «αούτηδες» κ.λπ. Η μαζική εισέλευση των Μικρασιατών δημιούργησε κοινωνικά ρήγματα και πολιτισμικά χάσματα. Πέρασαν μάλιστα δεκαετίες πριν επέλθει η συγχώνευση των δύο παράλληλων κοινωνιών, που συνυπήρχαν – ξένες μεταξύ τους – στην ίδια χώρα.

Για λόγους ιστορικής δικαιοσύνης, όμως, πρέπει να υπενθυμίσουμε ένα αναντίρρητο γεγονός: ότι το μέγα έργο της απελευθέρωσης των αλυτρώτων Ελλήνων ανέλαβε, ήδη από το 1830, ο πληθυσμός του ελεύθερου Ελληνικού κράτους, δηλαδή οι Παλαιοελλαδίτες. Παλαιοελλαδίτες απελευθέρωσαν το 1912-13 τη Μακεδονία, Θράκη, Ηπειρο, Αιγαίο από την τουρκοκρατία. Παλαιοελλαδίτες αποβιβάσθηκαν το 1919 στη Σμύρνη και έγιναν δεκτοί μετά βαΐων και κλάδων από τον εκεί ελληνικό πληθυσμό. Παλαιοελλαδίτες ήταν οι πάνω από 200.000 στρατιώτες που ανέλαβαν να υλοποιήσουν την απόφαση της προέλασης προς την Αγκυρα τον Ιούλιο του 1922, πραγματοποιώντας ένα από τα πλέον δύσκολα και ηρωικά εγχειρήματα στην παγκόσμια στρατιωτική ιστορία. Παλαιοελλαδίτες ήταν οι 25.000 νεκροί και αγνοούμενοι του Μικρασιατικού πολέμου, που πολέμησαν στον Σαγγάριο και στην Αλμυρά Ερημο για την απελευθέρωση τόπων και ανθρώπων που δεν γνώριζαν, αλλά που την αισθάνονταν ως δική τους ιερά υποχρέωση. Παλαιοελλαδίτες ήταν τα στελέχη του ελληνικού κράτους που υποδέχθηκαν αυτονοήτως τους Μικρασιάτες και ανέλαβαν το μέγα έργο της αποκατάστασής τους. Παλαιοελλαδίτης ήταν ο Νικόλαος Πλαστήρας, η φωτογραφία του οποίου βρισκόταν στα εικονοστάσια των προσφυγικών παραπηγμάτων. Παλαιοελλαδίτης και ο Γεώργιος Παπανδρέου, που σχεδίασε τους νέους προσφυγικούς οικισμούς περιμετρικά των πόλεων. Παλαιοελλαδίτες ήταν τα στελέχη της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων, του υπουργείου Προνοίας, της Εθνικής και της Αγροτικής Τραπέζης, που χρηματοδότησαν την αποκατάσταση των προσφύγων.

Οι Παλαιοελλαδίτες είναι ένα «δύσκολο» τμήμα του ευρύτερου Ελληνισμού, βαρύνονται με διάφορες παθογένειες (εμφυλιοπολεμική ροπή κ.λπ.). Αλλά μην ξεχνάμε ότι πρώτοι ξεκίνησαν το 1821, διά πυρός και σιδήρου, το συγκλονιστικό εγχείρημα να απελευθερώσουν το έθνος από τη δουλεία. Επειδή το επέτυχαν, βρήκαν οι Μικρασιάτες μία ελεύθερη εστία για να εγκατασταθούν, όταν έπεσε επάνω τους η καταιγίδα της Γενοκτονίας.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης. Από τις εκδόσεις Καπόν κυκλοφορεί το βιβλίο του «Παναγιώτης Κανελλόπουλος: ο πολιτικός, ο διανοούμενος και η εποχή του».