Τουρκία: η επόμενη ημέρα

Η κεντρική ιδέα είναι εξαιρετικά απλή. Η Τουρκία, αυτοκρατορία ή μεγάλος ασθενής, ήταν πάντοτε μια χώρα, που ζυγιαζόταν μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Τι πιο λογικό, μεγαλώνοντας σε πλούτο και πληθυσμό, να πάψει να βιώνει εαυτόν ως γέφυρα και να αισθανθεί ως μείζων περιφερειακή δύναμη; – είναι άλλωστε μέσα στις 20 μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου. Συνακόλουθο αυτής της θέασης του εαυτού της αλλά και ταυτόχρονα πολιτική επιλογή του κυβερνήτη της, η Τουρκία θεώρησε σκόπιμο να αναδειχθεί σε μια αναθεωρητική περιφερειακή δύναμη, προκαλώντας προβλήματα και διαρκώς αυξανόμενη ένταση με όλους τους γείτονες και τους συμμάχους της, μια συνεχής εξαίρεση σε όλους τους κανόνες και τις πρακτικές που διαμόρφωσαν τη διεθνή σκηνή και τον σύγχρονο κόσμο μας.

Και ύστερα ήλθαν οι σεισμοί. Δέκα μεγάλες πόλεις ισοπεδώθηκαν, 13 εκατομμύρια άνθρωποι είναι ανέστιοι, μια περιοχή που παρήγε 15% του ΑΕΠ της χώρας κείται σε ερείπια. Δεν πρόκειται απλώς για μια ανθρωπιστική κρίση, είναι μια ολική καταστροφή δομών και υποδομών, κτιρίων και ανθρώπων. Το κόστος της ανοικοδόμησης θα είναι τεράστιο αλλά στο μεταξύ ακούμε ότι τουλάχιστον δύο εκατομμύρια άνθρωποι έχουν ήδη φύγει από την περιοχή: πόσους θα δούμε άραγε στους δρόμους της μετανάστευσης στα νησιά, τον Εβρο ή τον βαλκανικό διάδρομο;

Και έτσι ξαφνικά, η Τουρκία έπαψε να είναι η διαρκώς ανερχόμενη περιφερειακή δύναμη, ο αναγκαίος παίκτης σε όλα τα θέματα της περιοχής: την ενέργεια, τις οριοθετήσεις των θαλασσίων ζωνών, τη μεταφορά τροφίμων από την Ουκρανία, τη διακίνηση κεφαλαίων από τη Ρωσία. Γίνεται ο αποδέκτης βοήθειας, το αντικείμενο μιας παγκόσμιας συνδιάσκεψης δωρητών με πρωτοβουλία μάλιστα του γείτονα που προτιμούσε να υποτιμά, η αδυναμία αντιμετώπισης της (αναμφισβητήτως τεράστιας) καταστροφής προφανής.

Το πλήγμα, μόνιμο ή παροδικό αλλά πάντως όχι βραχυπρόθεσμο, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με όρους επικοινωνιακούς, έστω και για αυτόν τον καρτερικό λαό. Ο σεισμός δεν μπορεί να προβλεφθεί αλλά είναι πρόδηλο ότι η βιβλική καταστροφή οφείλεται και στις άθλιας ποιότητας υποδομή και κατασκευές στην περιοχή – μια χρήσιμη σκέψη για όσους τυχόν νομίζουν ότι η διαφθορά είναι απλώς μια ποινική διαδικασία και όχι ένα ουσιαστικότατο ζήτημα λογοδοσίας, κράτους δικαίου και τελικά δημοκρατίας. Η απουσία του στρατού στις πρώτες ώρες της καταστροφής, η αδυναμία ανταπόκρισης της κρατικής μηχανής, η αίσθηση του Devlet yok!, μια κουβέντα με ιδιάζον βάρος στην Τουρκία, δημιουργεί ριπές ανησυχίας στο εκλογικό σώμα, που αργά ή γρήγορα θα προσέλθει στις κάλπες. Είτε η εκλογική διαδικασία αναβληθεί, ώστε να γίνει υπό συνθήκες οιονεί κανονικότητας παροχών λίγους μήνες μετά, είτε γίνει στον προγραμματισμένο χρόνο με τα κοινωνικά δίκτυα ελεγχόμενα, με τους εργολάβους ως αποδιοπομπαίους τράγους, με τους εκλογικούς καταλόγους διαλυμένους και τους εκλογείς νεκρούς και αγνοούμενους ώστε να διασωθεί η εικόνα της μεγάλης δύναμης, το διακύβευμα είναι καθοριστικό για τον κυβερνήτη.

Και για εμάς, τους γείτονες; Ενα σύντομο διάλειμμα από την αυξανόμενη ένταση καθώς τα καύσιμα των αεροπλάνων πάνω από τα νησιά του Αιγαίου μπορούν να εξασφαλίσουν σκηνές για χιλιάδες άστεγους, να ταΐσουν εκατοντάδες οικογένειες στον δρόμο, να περιθάλψουν δεκάδες τραυματίες. Η επιλογή είναι σαφής σε συνθήκες δημοκρατικής νομιμοποίησης για έναν εχέφρονα ηγέτη, που νοιάζεται τον λαό του. Τι, όχι;

Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή ΕΚΠΑ και senior policy advisor, ΕΛΙΑΜΕΠ