Αμφίχειρας ή αυτόχειρας;

Δεξιά και Αριστερά, παρόλο που είναι δύο αναφορές με ισχυρό συναισθηματικό σχήμα και ενεργοποιούν διαφορετικούς συνειρμούς, δεν προσδιορίζουν περιφραγμένα πολιτικο-ιδεολογικά συστήματα, δεν σημαίνουν πάντα αυτό που ιστορικά τους έχει κληροδοτηθεί. Εχουν κατά κάποιον τρόπο «απελευθερωθεί» από κλειστά και συμπαγή φορτία. Ή μήπως ταλαντεύονται από δω κι από κει, στην εποχή ενός γενικού καιροσκοπισμού και μιας προσαρμοστικότητας χωρίς θεμελιακές παραδοχές; Ή μήπως και αυτή η αναρώτηση είναι δέσμια μιας ξεπερασμένης πολιτικής αφηγηματικότητας; Που δεν ενδιαφέρει κανέναν, άσχετο αν όλοι την επικαλούνται;

Οταν κατέρρευσε η Σοβιετική Ενωση, πέραν όλων των άλλων, πολλοί κατάλαβαν ότι λειτουργούσε ως μητρική αναφορά, ως υποκατάστατο ιδεολογικής σκευής. Εκτοτε σαν να μην υπήρχε ευκρινής ιδεολογία που να αντιστοιχεί στην Αριστερά. Τα συνθήματα εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία, κοινωνική δικαιοσύνη, οι αντιμονοπωλιακές εξειδικεύσεις, κ.λπ., φάνηκε ότι υιοθετούνται και από άλλους χώρους. Πολλοί αριστεροί σχηματισμοί διολίσθησαν σε ένα είδος ρηχού εργατισμού, με οικονομικό, διεκδικητικό πλαίσιο. «Ζήτησε πολλά, θα πάρεις πιθανόν λιγότερα, αλλά συγχρόνως επιβεβαιώνεσαι ως πολιτικό υποκείμενο και συστημικός μέτοχος». Κάπως έτσι. Η υποψία πολλών ότι έρχεται ο καιρός μιας διαρκούς μεταψυχροπολεμικής Δεξιάς φάνηκε να επιβεβαιώνεται. Ομως και η Δεξιά φάνηκε αρκετά ευλύγιστη, κατά τόπους τουλάχιστον. Υιοθετώντας κάποια ζητήματα κοινωνικού κράτους, η ελληνική Δεξιά, φάνηκε αρκετά διορατική, έστω και αν η ιδεολογική συσκευασία που τη μορφοποιούσε (και δεν την προσδιόριζε) ήταν από «νεφελώδης» έως «εκτός πραγματικότητας». Π.χ. οι καθαρολογικές επικλήσεις σε έναν εξιδανικευμένο  ανταγωνισμό (τίμιο, καθαρό και διαυγή) ήταν και εξακολουθούν να είναι αστείες. Ομως σε πολλά ερωτήματα δημοκρατίας, στην Ελλάδα, είχαν εμπεδωθεί πολύ σοβαρές αρχές δικαίου και έτσι και στο θέμα της σκοτεινής κληρονομιάς, της αντικοινοβουλευτικής και παρακρατικής παράδοσης, η Δεξιά είχε δώσει ενδιαφέρουσες  απαντήσεις. Οχι χωρίς ανακολουθίες, όχι χωρίς εκτροπές, ούτε χωρίς πίεση από την Αριστερά, αλλά η δημοκρατική ποιότητα των μεταδικτατορικών δεξιών κυβερνήσεων δεν συγκρίνονταν με τις προδικτατορικές εφαρμογές της.

Το πρόβλημα των κομμάτων δεν είναι οι επικλήσεις τους, όσο η πραγματικότητα που κολακεύουν ή αναπαράγουν. Και σε αυτό το πεδίο η όντως δημοκρατική Δεξιά έχει ηττηθεί πιο βαθιά από την Αριστερά. Ευνοιοκρατία, κλειστά παρεΐστικα συστήματα, ένας εξουσιαστικός αμυντισμός (μια εξουσιαστική βουλιμία), απολακτίζει τον ανένταχτο πολίτη. Ο άστεγος πολίτης (η πλειοψηφία του κόσμου) ανήκει στο πουθενά . Αυτό δεν είναι μόνο θέμα δικαίου ή ηθικής, είναι θέμα λειτουργικότητας και μάλιστα οικονομικής λειτουργικότητας. Το κλειστό ευνοιοκρατικό σύστημα δεν παράγει πλούτο. Το αντίθετο, ανταγωνίζεται την παραγωγή, την επιχειρηματική φαντασία, τον παραγωγικό σχεδιασμό. Το παλατιανό σύστημα που αναπαράγεται στον αυλόγυρο μιας κοντόφθαλμης εξουσίας είναι οικονομικά και θεσμικά καταστροφικό. Αναξιόπιστοι θεσμοί, οικονομία χωρίς απόδοση, παραγωγικό βάθος στη χώρα δεν υπάρχει. Αυτό το σύστημα κολλητών, πολιτιστικά, είναι εξαιρετικά ενεργό και επιδραστικό. Καλλιεργεί νοοτροπίες, γερνάει τους νέους. Τα «καφέ» ως επενδύσεις και τα επιδόματα ως μηχανισμοί άμβλυνσης των οικονομικών αδιεξόδων δεν αποτελούν μέλλον. Το αδιέξοδο της Δεξιάς οφείλεται στην πυραμιδοειδή αρχιτεκτονική της, που το μόνο που της εξασφαλίζει είναι εξουσιαστική ισχύ είτε είναι στην κυβέρνηση είτε είναι στην αντιπολίτευση. Οπως και στην Αριστερά (σε μεγάλο μέρος της) το αδιέξοδο οφείλεται στον φορμαλισμό της, στο τσιμπολόγημα δυσαρεσκειών, που όμως δεν συνθέτουν πολιτικό και ιδεολογικό σώμα. Δεν δημιουργεί σώμα και αυτό αδρανοποιεί τον πολιτικό της σχεδιασμό.

Μια κατακλείδα θα μπορούσε να είναι: ε, και; Κουτσά στραβά τσουλάει η χώρα. Αυτό το «κουτσά στραβά» είναι το πρόβλημα που ανανεώνει όλα τα προηγούμενα.

Τον Δεκέμβριο, το χρέος ανήλθε στα 400 δισ…

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής
στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ