Επιτέλους εφαρμογή του άρθρου 29 παρ. 1 Συντ.

Τα πολιτικά κόμματα είναι ενώσεις πολιτών, που αποσκοπούν στην κατάληψη θέσεων σε αντιπροσωπευτικά όργανα και στη διακυβέρνηση της χώρας. Κατ’ άρθρο 29(1)Σ, η οργάνωση και η δράση τους οφείλουν να υπηρετούν την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Συνεπώς, συλλογικά μορφώματα που δεν πληρούν αυτή τη «ρήτρα δημοκρατικότητας» δεν μπορούν να ασκούν τα δικαιώματα των πολιτικών κομμάτων. Με άλλα λόγια, ναι μεν, ο αναθεωρητικός νομοθέτης του 1975 δεν επέβαλε στον κοινό νομοθέτη την απαγόρευση αντιδημοκρατικών κομμάτων, του εξασφάλισε, όμως, το συνταγματικό έρεισμα για να το πράξει. Η αντίθετη ερμηνεία αγνοεί τόσο το γράμμα και το πνεύμα της διάταξης όσο και το ότι πλειοψηφία στην Ε’ Αναθεωρητική Βουλή δεν ήταν η τότε αντιπολίτευση.

Η αντιδημοκρατικότητα αφορά στην οργάνωση και τη δράση, όχι απλώς στην ιδεολογία ή στις πολιτικές διακηρύξεις. Υπό αυτή την έννοια, δεν μπορεί να καταληφθεί ένα κόμμα όπως το ΚΚΕ, του οποίου η δράση όχι μόνον σέβεται τη δημοκρατική νομιμότητα, αλλά συχνά (π.χ. σε πορείες) και την περιφρουρεί. Θα πρέπει να καταλαμβάνονται, όμως, εγκληματικές οργανώσεις, όπως η 17 Νοέμβρη ή η Χρυσή Αυγή, οι οποίες, όσο παράλογο κι αν είναι, θα μπορούσαν, σήμερα, να κατέλθουν με συνδυασμούς στις εκλογές, αρκεί να θέσουν στην ηγεσία τους άτομα μη καταδικασμένα.

Η τροπολογία, λοιπόν, που θα συζητηθεί την Τρίτη στη Βουλή κάνει, καταρχάς, το αυτονόητο: επαναλαμβάνει την ως άνω συνταγματική ρύθμιση, καθιστώντας εκ του νόμου ουσιαστικό τον έλεγχο από τον Αρειο Πάγο κατά την ανακήρυξη των συνδυασμών της συνδρομής της «ρήτρας δημοκρατικότητας» των πολιτικών κομμάτων. Εξ ου και το εδάφιο αυτό της προτεινόμενης ρύθμισης θα έπρεπε να προηγείται, ως γενικότερο, ως ρύθμιση-ομπρέλα, έναντι των άλλων που θα έπρεπε να αποτελούν ειδικότερες, αν και όχι εξαντλητικά αναφερόμενες περιπτώσεις, εν είδει ενδείξεων, που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, για τον αποκλεισμό κάποιου εκλογικού συνδυασμού.

Ως τέτοιες ενδείξεις, λαμβανόμενες υπόψη σωρευτικά από τον Αρειο Πάγο, θα έπρεπε να προστεθούν και η μορφή της εσωκομματικής οργάνωσης, ιδίως αν αυτή χαρακτηρίζεται από στρατιωτική υφή και πειθαρχία, τα μέσα επίτευξης των στόχων, η τυχόν χρήση ή απειλή χρήσης βίας, οι μορφές δράσης, ιδίως αν αυτές έχουν ρατσιστικό και μισαλλόδοξο χαρακτήρα, και βέβαια βαριές καταδίκες (κάθειρξη), σε οποιονδήποτε βαθμό, των ηγετών, τυπικών και πραγματικών και των υποψηφίων βουλευτών για ορισμένα εγκλήματα, όπως αυτά κατά του δημοκρατικού πολιτεύματος, της πολιτειακής ή πολιτικής εξουσίας, ή η συμμετοχή και διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, όπως σωστά προβλέπεται.

Τέλος, σε περίπτωση κρίσης του αρμόδιου για την ανακήρυξη των συνδυασμών Τμήματος του Αρείου Πάγου περί αντιδημοκρατικότητας κόμματος, πρέπει να επιλαμβάνεται όχι μόνον εντός σύντομου διαστήματος η Ολομέλεια του ίδιου Δικαστηρίου, αλλά εντέλει και το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο, το οποίο, ελέγχει όχι μόνον τις εκλογικές παραβάσεις σχετικά με τη διενέργεια των εκλογών αλλά και την έλλειψη των νόμιμων προσόντων (άρθρο 58 Σ).

Η Λίνα Παπαδοπούλου είναι καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΑΠΘ