Αναδιάταξη του status quo

Στις προεδρικές εκλογές της 5ης Φεβρουαρίου 2023 έχουν υποβάλει υποψηφιότητα 14 άτομα, γεγονός που αποτελεί ρεκόρ στην πολιτική ιστορία της Μεγαλονήσου. 561.033 πολίτες καλούνται να εκλέξουν υποψήφιους που, ωστόσο, στη συντριπτική πλειονότητα αφενός προέρχονται από την ίδια ιδεολογική δεξαμενή – αυτή της Δεξιάς – αφετέρου διασταυρώνονται ή/και αλληλοσυνδέονται τα «νέα» γένη της νεοδεξιάς, ήτοι παντός τύπου νεοφιλελεύθερες δυνάμεις, που συνήθως αυτοπροσδιορίζονται με όρους «κεντροδεξιάς» και «κεντροαριστερής» ταυτότητας.

Δεν είναι επομένως τυχαίο που όλο αυτό το διάστημα του προεδρικού ανταγωνισμού ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτη η διατύπωση κάποιου ευδιάκριτου πολιτικού διακυβεύματος. Τουναντίον, αποτυπώθηκε η διαμόρφωση ενός φαινομένου που αποκαλώ «πολιτικό υβριδισμό», καθότι υπήρξε διάχυτα αποκαλυπτική η αλληλοσύνδεση και διασταύρωση φαινομενικά ετερόκλητων πολιτικών και κομματικών γενών.

Διόλου επίσης συμπτωματικό πως οι τρείς κύριοι μονομάχοι (Μαυρογιάννης, Νεοφύτου, Χριστοδουλίδης) αφαίρεσαν από το περιεχόμενο της πολιτικής την ιδεολογία, την οποία αντικατέστησαν με επικοινωνιακά μορφώματα, εστιάζοντας κυρίως στη σύνδεση της μικροπολιτικής είτε με το διαχρονικού τύπου κραταιό πελατοκεντρικό σύστημα και με δεσμούς σκοπιμότητας, είτε με τη διευρυμένη νεοφιλελεύθερη γλώσσα του δικαιωματισμού.

Ακόμα και η πολιτική διαφήμιση, τουλάχιστον των τριών επικρατέστερων υποψηφίων, προσομοίαζε μορφολογικά και θεματικά στο περιεχόμενο της πολιτικά ανταγωνιστικής της, τόσο ώστε να είναι δυσδιάκριτες ακόμα και οι όποιες διαφορές μεταξύ των υποψηφίων. Τούτων δοθέντων, η προσφυγή στη στιγμιαίας διάρκειας αποτύπωση προτάσεων εντυπωσιασμού και αναχρονιστικής ρητορικής, επέτεινε την υποβάθμιση των μακροχρόνιων προβλημάτων (λόγου χάρη διαφθορά, φτωχοποίηση, ανισότητες, ανεργία νέων κ.λπ.) που βιώνουν έντονα τα λαϊκά στρώματα. Ιδιαίτερα οι νέοι ψηφοφόροι, που ενηλικιώθηκαν μέσα σε συνεχείς κρίσεις κι έτσι έχουν στάση αμήχανη απέναντι στην πολιτική, εκφράζοντας ταυτόχρονα θυμό και απαξίωση.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως σε αυτές τις εκλογές εντατικοποιήθηκαν φαινόμενα ιδεολογικών μεταλλάξεων, τακτικισμού και μηχανισμών πόλωσης, τα οποία – ως τέτοια – αντικατόπτρισαν το υφιστάμενο ζοφερό πολιτικό περιβάλλον, όπου οι υποψήφιοι έδειξαν να μην αντιλαμβάνονται πως η Κύπρος εισέρχεται σε μια σκοτεινή σήραγγα. Από την άλλη, τα ίδια τα κόμματα -μολονότι καταμετρούν επί μια 20ετία τεράστια μείωση σε απόλυτο αριθμό μελών/ψηφοφόρων – δεν έδειξαν να συνειδητοποιούν τη ραγδαία αύξηση αποχής μεταξύ των προεδρικών εκλογών 2013 και 2018, ούτε και την αθρόα αποπολιτικοποίηση της νέας γενιάς. Απλά, απέδειξαν πως βρίσκονται σε πλήρη αναντιστοιχία με τον ίδιο το λαό. Επικεντρώθηκαν λοιπόν στην άγρα «θυμωμένης κομματικής/πολιτικής πελατείας», η οποία αποζητά την αναδιάταξη του υφιστάμενου status quo μέσα από την ανάδειξη ενός καινοφανούς προεδρικού σχήματος, παντελώς αποϊδεολογικοποιημένου από πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά και πολιτισμικά ζητήματα – προεξάρχοντος του Κυπριακού.

Σε μια Κύπρο, που η διάρρηξη του οικονομικού και κοινωνικού ιστού ελλοχεύει σε κάθε πεδίο, επόμενο ήταν στον προεκλογικό να κυριαρχήσουν κεντρόφυγες δυνάμεις που τρέφονται και εκθρέφουν το φαινόμενο της απαξίωσης της πολιτικής μετριότητας. Τελικά, πρόκειται για εκλογές μεταβαλλόμενων πολιτικών συσχετισμών, όπου η πρόκριση στον δεύτερο γύρο θα κριθεί από ένα σύνολο παραμέτρων και όχι μόνο από τη δύναμη των κομμάτων.

Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών & Τεχνών, πρ. πρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου