Για το κοινό καλό

Μετά τη συνάντηση των ηγετών της κυβέρνησης, των επιχειρήσεων και της κοινωνίας των πολιτών στη φετινή συνεδρίαση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, η παρατήρηση ότι ζούμε στην εποχή μιας «πολυκρίσης» έχει εξαπλωθεί. Η ταυτόχρονη εμφάνιση πολλαπλών καταστροφικών γεγονότων αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του σημερινού κοινωνικοοικονομικού και γεωπολιτικού κλίματος.

Μπροστά σε τόσο τεράστιες προκλήσεις όπως η υπερθέρμανση του πλανήτη, τα κατεστραμμένα συστήματα υγείας, το αυξανόμενο ψηφιακό χάσμα και τα χρηματοπιστωτικά επιχειρηματικά μοντέλα που αυξάνουν ολοένα και περισσότερο την ανισότητα εισοδήματος και πλούτου, δεν αποτελεί έκπληξη ότι αυξάνεται η απογοήτευση από την πολιτική. Αλλά οι πραγματικές λύσεις είναι πολύπλοκες.

Οι κυβερνήσεις, πιστεύοντας ότι η πολιτική μπορεί στην καλύτερη περίπτωση να διορθώσει τις αποτυχίες της αγοράς, συχνά κάνουν πολύ λίγα και πολύ αργά. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κυβέρνηση διοχετεύει δισεκατομμύρια δολάρια δημόσιες επενδύσεις σε έρευνες υγείας κάθε χρόνο, αλλά στη συνέχεια επιτρέπει να διακρατηθούν όλα τα κέρδη σε ιδιώτες. Οταν οι «ανταμοιβές» από μια συλλογική προσπάθεια υλοποιούνται – συχνά ως κέρδη για τις επιχειρήσεις ή ως πολύτιμες γνώσεις – θα πρέπει να μοιράζονται στον ίδιο βαθμό που μοιράστηκε ο κίνδυνος.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να γίνει αυτό. Η πνευματική ιδιοκτησία ή οι όροι τιμολόγησης θα μπορούσαν να συνδεθούν με τη δημόσια υποστήριξη ή θα μπορούσε να απαιτείται κατανομή κερδών, όπως μέσω ενός μοντέλου μετοχών. Οι δομές συλλογικής ιδιοκτησίας μπορούν επίσης να βοηθήσουν στην πιο δίκαιη κατανομή της αξίας με όλα τα μέλη της κοινωνίας. Ολες αυτές οι ρυθμίσεις προσφέρουν ευκαιρίες να αμφισβητηθεί η αδικαιολόγητη συγκέντρωση εξουσίας στα χέρια λίγων προνομιούχων ατόμων και επιχειρήσεων.

Ούτε αυτά τα προβλήματα περιορίζονται στην υγεία. Η ψηφιακή οικονομία επεκτείνεται στην πλάτη των μαζικών δημόσιων επενδύσεων εδώ και χρόνια. Επειδή τα περισσότερα από τα δεδομένα ελέγχονται από μερικές ισχυρές εταιρείες, βασικές τεχνολογίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη αναπαράγουν προϋπάρχουσες προκαταλήψεις και αδικίες. Για να αντιμετωπιστεί αυτό, πρέπει να σχεδιάσουμε ένα πιο περιεκτικό και διαφανές πλαίσιο – απαιτώντας, για παράδειγμα, οι όροι και οι προϋποθέσεις των ψηφιακών υπηρεσιών να πληρούν ορισμένα ηθικά πρότυπα. Τέλος, πρέπει να ενθαρρύνουμε μια μεγαλύτερη εκτίμηση για τη δύναμη της συλλογικής νοημοσύνης.

Το κοινό καλό είναι ένας κοινός στόχος. Δίνοντας έμφαση στο πώς όσο και στο τι, προσφέρει ευκαιρίες για την προώθηση της ανθρώπινης αλληλεγγύης, της ανταλλαγής γνώσεων και της συλλογικής διανομής ανταμοιβών. Είναι ο καλύτερος – και μάλιστα ο μόνος – τρόπος για να διασφαλιστεί μια αξιοπρεπής ποιότητα ζωής για όλους σε έναν διασυνδεδεμένο πλανήτη.

Η Μαριάνα Μαζουκάτο είναι ιδρυτική διευθύντρια στο UCL Institute for Innovation and Public Purpose. Επίσης είναι πρόεδρος στο Council on the Economics of Health for All του World Health Organization