Τα γενέθλια μιας νέας λέξης

Πέρασαν κιόλας τρία χρόνια από την έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ και δύο χρόνια από το τέλος της μεταβατικής περιόδου. Η πανδημία, η ρωσική εισβολή και η ενεργειακή κρίση επισκίασαν σε έναν βαθμό τις συνέπειες της εξόδου.

Ωστόσο μπορεί να γίνει μια πρώτη αποτίμηση όσον αφορά τους τρεις βασικούς πυλώνες του αφηγήματος του Brexit: «Παγκόσμια Βρετανία» / εμπορικές συμφωνίες με άλλα κράτη, έλεγχος / μείωση μετανάστευσης, επιστροφή στη νομοθετική κυριαρχία του κοινοβουλίου.

1           «Παγκόσμια Βρετανία»

Η Βρετανία όντως συνήψε συμφωνίες με τρίτες χώρες, όμως οι περισσότερες από αυτές ήταν συνέχεια υφιστάμενων συμφωνιών της ΕΕ. Οι καινούργιες εμπορικές συμφωνίες είναι κυρίως αυτές με την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία. Προς το παρόν τα οφέλη για τη βρετανική οικονομία είναι πενιχρά, λαμβάνοντας υπόψη το κόστος της εξόδου από την ενιαία αγορά. Επιπλέον οι συμφωνίες αυτές έχουν γίνει αντικείμενο δριμείας κριτικής ακόμη και από πρώην υπουργούς της κυβέρνησης, όπως ο Τζορτζ Γιούστις. Ο πρώην υπουργός επέκρινε, αν και κατόπιν εορτής, τη διαπραγματευτική στάση τής καθ’ ύλην αρμόδιας υπουργού και μετέπειτα πρωθυπουργού Λιζ Τρας, η οποία ζήτησε από τους Αυστραλούς να συντάξουν λίστα με τους όρους που θα βοηθούσαν τη γρήγορη σύναψη συμφωνίας πριν από τη Σύνοδο του G7 τον Ιούνιο του 2021. Οπως ήταν αναμενόμενο, οι αυστραλοί διαπραγματευτές άδραξαν την ευκαιρία παρουσιάζοντας μια «λίστα Χριστουγέννων» που αποτέλεσε και τον κορμό της τελικής συμφωνίας. Από την άλλη μεριά οι συνέπειες του Brexit στις εξωστρεφείς μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι αρνητικές. Πριν από την έξοδο η ενιαία αγορά αποτελούσε μια φυσική ενδοχώρα στην οποία βάσιζαν την περαιτέρω ανάπτυξή τους. Οσες από αυτές μπορούν, επενδύουν στη φυσική τους παρουσία εντός ΕΕ, ενίοτε έπειτα από προτροπή των βρετανικών Αρχών. Οσες δεν μπορούν να επενδύσουν στην ΕΕ ή να βρουν γρήγορα εναλλακτικές αγορές, παρακμάζουν και κλείνουν.

2           Μετανάστευση

Οι ρυθμοί μετανάστευσης συνεχίζουν να ακολουθούν αυξητική πορεία. Η βασική διαφορά είναι ότι έχει μειωθεί σημαντικά η μετανάστευση από την ΕΕ, ενώ έχει υπεραυξηθεί η μετανάστευση από άλλες χώρες.

Επιπλέον η Βρετανία αντιμετωπίζει μεγαλύτερα προβλήματα στον χειρισμό του ζητήματος της άτυπης μετανάστευσης αφού πλέον βρίσκεται εκτός του πλαισίου του Κανονισμού «Δουβλίνο ΙΙΙ».

3           Κυριαρχία του κοινοβουλίου

Η έξοδος από την ΕΕ έδωσε τη δυνατότητα στη Βρετανία να αποφασίσει ποιους από τους ισχύοντες κανόνες που ψηφίστηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα κρατήσει και ποιους θα καταργήσει. Το κοινοβούλιο θα είχε τον πρωταγωνιστικό ρόλο, σύμφωνα με το αφήγημα του Brexit.

Ωστόσο κι εδώ η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Η κανονιστική πολυπλοκότητα που προέκυψε από σαράντα και πλέον έτη συμπόρευσης της βρετανικής και της ενωσιακής συνταγματικής τάξης καθιστά τη διαδικασία άκρως τεχνική και χρονοβόρα, με αποτέλεσμα τις περισσότερες φορές το κοινοβούλιο να περιορίζεται σε ρόλο παρατηρητή.

Τα επόμενα βήματα. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις (2023) δείχνουν ότι το 58% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι το Brexit δεν εξελίσσεται καλά για τη Βρετανία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια ανατροπή του Brexit. Η ΕΕ δεν φαίνεται διατεθειμένη να ξανανοίξει ένα κεφάλαιο που κατάφερε να κλείσει με πολύ κόπο. Επίσης οι Εργατικοί δεν θέλουν να ξεκινήσει πάλι συζήτηση γύρω από το Brexit, η οποία ίσως να τους κόστιζε εκλογικά σε περιοχές στον αγγλικό Βορρά.

Σε αυτή τη χρονική συγκυρία η καλύτερη έκβαση στο saga του Brexit για τα εμπλεκόμενα μέρη είναι να προχωρήσουν οι συζητήσεις σε τεχνικό επίπεδο για να βελτιωθεί η λειτουργία του υφιστάμενου πλαισίου, ξεκινώντας με το μεγάλο αγκάθι που ακούει στο όνομα Πρωτόκολλο Ιρλανδίας / Β. Ιρλανδίας.

Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι προς το παρόν το μόνο απτό θετικό αποτύπωμα του Brexit για τη Βρετανία είναι ο εμπλουτισμός του αγγλικού λεξιλογίου με μία νέα λέξη και τα παράγωγά της.

Ο δρ Αρης Γεωργόπουλος είναι επίκουρος καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Νότιγχαμ