Ο ανυπότακτος της «Επιθεώρησης Τέχνης»

Απροσκύνητος! Για να ‘ναι η ζωή μου καθώς εγώ την ορίζω […]

Και κανένας γι’ αυτό να μη μου χρωστάει τιμές.

Κ.Κ. ό.π., τ. 2, σ. 969.

Η πολύτιμη συμβολή του Γιώργου Ανδρειωμένου, καθηγητή της Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, στην ανάπτυξη των φιλολογικών σπουδών έχει πολλαπλώς αναδειχθεί μέσα από τις μελέτες του των τελευταίων ετών. Με τα βιβλία του Γιάννης Ρίτσος – Πρώιμα ποιήματα και πεζά (εκδ. Κέδρος, 2018), Βιογραφικά στον Ανδρέα Κάλβο (εκδ. Ι. Σιδέρης, 2019) και Ο Παλαμάς και ο Πολιτικός Φιλελευθερισμός (Εκδόσεις Ι. Σιδέρης, 2022) έχει συμβάλει στην ανάδειξη του κειμενικού είδους της βιογραφίας αλλά και της συστηματικής έρευνας γύρω από τις αρχειακές πηγές και τη χρήση τους. Επίσης με την πολύ αξιόλογη μελέτη του Από τη Στράτευση στην Αμφισβήτηση. Λόγοι και Αντίλογοι στην «Επιθεώρηση Τέχνης» (Εκδ. Ι. Σιδέρης, 2020) παρέδωσε στον σύγχρονο αναγνώστη έναν συστηματικό οδηγό για όλα τα θέματα που απασχόλησαν το σημαντικό περιοδικό της αριστερής διανόησης, προσφέροντας ταυτοχρόνως μια συνολικότερη θεώρηση των ιδεολογικών συνθηκών και αντιπαραθέσεων μέσα στις οποίες η Επιθεώρηση Τέχνης πορεύτηκε, χαρτογραφώντας το πεδίο της διανόησης στην Ελλάδα της περιόδου του μεταπολέμου μέχρι τη δικτατορία των συνταγματαρχών (1954 – 1967). Αυτά τα τρία κρίσιμα χαρακτηριστικά: την επιστημονικά θεμελιωμένη βιογραφία, την υποδειγματική ταξινόμηση, τον σχολιασμό και την έκδοση δυσεύρετου αρχειακού υλικού αλλά και τη συμπλήρωση της εικόνας για τη διανόηση της Αριστεράς συγκεντρώνει το τελευταίο του έργο, ένα αξιοθαύμαστο πραγματικά επίτευγμα. Συσσωμάτωσε για πρώτη φορά όλα τα δημοσιευμένα, διάσπαρτα και δυσεύρετα κείμενα του Κώστα Κουλουφάκου, ενός από τους βασικότερους συντελεστές της Επιθεώρησης Τέχνης – και προσωπικού του συγγενή εξ αίματος∙ τα ταξινόμησε, τα σχολίασε και τα συνόδευσε με ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον «Επίμετρο», «Φωτογραφικό Παράρτημα» και «Ευρετήριο ονομάτων» σε μια καλαίσθητη έκδοση 2.400 περίπου σελίδων σε δύο τόμους,  με τίτλο: Κώστας Κουλουφάκος, Τα Δημοσιευμένα Εργα [Τόμος 1: Πρωτότυπα] και [Τόμος 2: Μεταφρασμένα], Φιλολογική επιμέλεια και Επίμετρο Γιώργος Ανδρειωμένος, Κίχλη 2022.

Ο πρώτος τόμος συγκροτείται από έναν σύντομο Πρόλογο και εκδοτικό σημείωμα από τον Γιώργο Ανδρειωμένο και ακολουθούν το σύνολο των δημοσιευμένων, με το πραγματικό του όνομα (αλλά και με ταυτοποιημένα ψευδώνυμα), των ποιημάτων, πεζών, δοκιμίων και άρθρων του Κώστα Κουλουφάκου, αλλά και άλλων εργασιών του που συμπεριελήφθησαν σε αυτοτελείς εκδόσεις και ανθολογήσεις. Ακολουθούν πρόλογοι και σημειώματα που έγραψε για βιβλία τρίτων, όπως και κριτικές θεατρικών παραστάσεων και άρθρα για το θέατρο, κριτικές μελέτες και Μαρτυρίες αλλά και άρθρα με πολιτικό και κοινωνικό περιεχόμενο και Επιφυλλίδες. Ο τόμος κλείνει με επιστολές, συνεντεύξεις και συζητήσεις, αυτοβιογραφικά σημειώματα και ημερολογιακές εγγραφές, που συγκεντρώθηκαν από τον μελετητή με επίπονη προσπάθεια από διάφορες πηγές και αρχεία. Στον δεύτερο τόμο συγκεντρώνονται όλες οι μεταφράσεις του Κουλουφάκου: είτε αποσπασμάτων αυτοτελών μεταφράσεων με επιλογή του μελετητή είτε μεταφράσεις ολόκληρων ποιημάτων, διηγημάτων, θεατρικών, δοκιμίων και άρθρων. Στο Επίμετρό του με τίτλο  «Αδιαφορώντας για το κυνήγι της “χάρτινης δόξας”», ο Ανδρειωμένος μέσα σε 60 περίπου πυκνογραμμένες σελίδες κατορθώνει να αφηγηθεί όλη την περιπετειώδη  ζωή του διανοουμένου που ταύτισε τη ζωή του με τη συγγραφή, την Επιθεώρηση Τέχνης, τη λογοτεχνία και τα γράμματα σε μια πολυτάραχη εποχή που σημαδεύτηκε όχι μόνο από τον Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εμφύλιο αλλά και από τις ιδεολογικές συγκρούσεις, τις αντιπαραθέσεις και τα σχίσματα της Αριστεράς. Εκτός από τη ζωή του Κουλουφάκου ανιχνεύονται όλα τα χαρακτηριστικά του έργου του, προσεγγίζονται και ερμηνεύονται τα ενδιαφέροντα και οι απόψεις του, οι επιλογές και τα συγγραφικά του πάθη. Οι φωτογραφίες του Παραρτήματος συμπληρώνουν την εικόνα που έχουμε ήδη σχηματίσει μέσα από τα κείμενα, αποτυπώνοντας έτσι το κάδρο μιας ολόκληρης εποχής. Το Ευρετήριο στο τέλος γίνεται πολύτιμος οδηγός για την περιδιάβασή μας στο πολυδαίδαλο αυτό έργο που μόνο θαυμασμό πραγματικά προκαλεί με την ποικιλία και τον όγκο του.

Η σημασία
της φιλολογίας

Πρόκειται για ένα φιλολογικό επίτευγμα που υπογραμμίζει με τον πλέον κατάλληλο τρόπο τη σημασία της φιλολογίας, την αξία της μεθοδολογίας της και την κρισιμότητα της διατήρησης της ερευνητικής και επιστημονικής της υπόστασης σε ένα πεδίο όπου συνομιλεί με άλλες επιστήμες, χωρίς όμως να υποσκάπτεται η αυτοτέλειά της. Πράγματι, μέσα από το ογκώδες αυτό εκδοτικό επίτευγμα, διαπιστώνουμε τον γόνιμο τρόπο με τον οποίο συνομιλεί η νεοελληνική φιλολογία με τις πολιτισμικές σπουδές, χωρίς στεγανά αλλά και χωρίς ωστόσο να εκπίπτει από το οριοθετημένο πεδίο της επιστημονικής έρευνας και των εργαλείων της.

Ο Γιώργος Ανδρειωμένος, ακαταπόνητος ερευνητής, και ένθερμος μελετητής, αποδεικνύει άλλη μια φορά πόσο είναι αφοσιωμένος στην επιστήμη της φιλολογίας, σε μια εποχή που αντιμετωπίζει με καχυποψία την επιστημονική θεμελίωση προβάλλοντας την άνευ ορίων – άνευ όρων (ψευδο)επιστημολογική σύγχυση. Και καθώς βαδίζουμε προς την επέτειο των 50 χρόνων από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας στον τόπο μας, ο καθηγητής της Νεοελληνικής Φιλολογίας έρχεται να προσθέσει ένα ελλείπον κομμάτι στην εικόνα της πρόσφατης Ιστορίας των γραμμάτων μας, προσφέροντάς μας συγκεντρωμένο το δυσεύρετο έργο ενός από τους σημαντικότερους μεταπολεμικά διανοουμένους της Αριστεράς.

Η Αννα Αφεντουλίδου είναι ποιήτρια και κριτικός λογοτεχνίας, γενική γραμματέας της Εταιρείας Συγγραφέων. Υπήρξε μέλος της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας του ΥΠΠΟΑ και εργάζεται ως σύμβουλος Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης ΔΕ στο Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής του ΥΠΑΙΘ

{1BSYG}Κώστας Κουλουφάκος{1BSYG}{CR}{2BTIT}Τα δημοσιευμένα έργα{2BTIT}{CR}{3BEKD}Φιλολογική επιμέλεια και Επίμετρο Γιώργος Ανδρειωμένος{CR}Κίχλη 2022, σελ. 1320{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 26 ευρ{4BTIM}ώ