Ηχοδύναμα

Μπραμς: Οι Τέσσερις Συμφωνίες, Ορχήστρα Δωματίου της Δανίας, Ανταμ Φίσερ, NAXOS, 3 CD

Κάποιοι αναγνώστες έχουν επισημάνει ότι η παρούσα στήλη έχει μια έντονη «ροπή» ενασχόλησης με τη δισκογραφία του Μπραμς – ορισμένοι «θετικά» και άλλοι ίσως πιο επιφυλακτικά. Ως έναν βαθμό, δεν έχουν άδικο. Είναι όμως στην ίδια τη φύση μιας στήλης σαν αυτή να έχει, κατά κάποιο τρόπο, τις προτιμήσεις της. Αλλωστε, η δισκογραφία του Μπραμς αποτελεί κεντρικό σημείο αναφοράς στο σύνολο της παραγωγής και γι’ αυτόν τον λόγο εμπλουτίζεται διαρκώς – τα τελευταία χρόνια, δε, θα μπορούσε κανείς να πει, με τρόπο που αγγίζει σχεδόν ακόμα και εκείνον που αφορά τη μουσική του Μπετόβεν. Και αυτό ασφαλώς κάτι σημαίνει τόσο για την ίδια αυτή τη μουσική, όσο και για την εξέλιξη της ερμηνευτικής της, που παραμένει ανοιχτή και εξελίσσεται ακόμα και σήμερα με τρόπο δυσανάλογα εντυπωσιακό σε σχέση με τα χρόνια που έχει πίσω της.

Το τελευταίο και ιδιαίτερα εντυπωσιακό δείγμα, ειδικά ως προς την εξέλιξη, έρχεται από τη Δανία και τον έξοχο Ανταμ Φίσερ, ο οποίος εισφέρει εδώ έναν από τους πιο δυναμικούς, θυελλώδεις σχεδόν, «συμπυκνωμένους» και σύγχρονους Μπραμς των τελευταίων ετών. Εναν Μπραμς με εντελώς δικό του στίγμα, στον οποίο ο Φίσερ δεν φοβάται να πάρει πλήθος από ερμηνευτικά ρίσκα σε σχέση με (όλες) τις κρατούσες ερμηνευτικές αντιλήψεις και, κατά συνέπεια, να δώσει κάτι αληθινά πρωτογενές, νέο, αλλά και εντυπωσιακό για τη συνεκτικότητα και την πειστικότητά του.

Αυτός είναι ο τρίτος πλήρης κύκλος του Φίσερ με την υπέροχη αυτή ορχήστρα δωματίου με την οποία δουλεύει επί δεκαετίες: έχει προηγηθεί ένας υποδειγματικός κύκλος με τις πλήρεις συμφωνίες του Μότσαρτ, αλλά και ένας με εκείνες του Μπετόβεν, που οι ιδιωματισμοί του, αν και επίσης ενδιαφέροντες, κατά κανένα τρόπο δεν είχαν την αποτελεσματικότητα των αναγνώσεών του στον Μπραμς, που είναι αληθινά αποκαλυπτικές. Με άλλα λόγια, στο ερώτημα αν είναι δυνατόν ακόμα σήμερα, στην τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, να υπάρξει κάτι νέο στην ερμηνευτική αυτών των έργων, ο Φίσερ δίνει εμπράκτως όχι απλώς θετική, αλλά καθηλωτική απάντηση.

Πρόκειται λοιπόν για έναν Μπραμς που βγάζει φωτιές. Και που το ορχηστρικό σχήμα που τον υπηρετεί είναι πολύ πιο κοντά στο πρότυπο της δικής του παράδοσης και των διαστάσεων της «Ορχήστρας του Μάινινγκεν», παρά στις μεγάλες ορχήστρες με τον οποίο τον συνηθίσαμε να ακούγεται σε όλο τον 20ό αιώνα. Και με δεδομένη τη δεξιοτεχνία αυτών των υπέροχων μουσικών, επιτρέπει στον Φίσερ να κινείται με εκπληκτική άνεση σε πολύ περίπλοκα κείμενα, παράγοντας αποτελέσματα που δίνουν την αίσθηση, σε μερικά τουλάχιστον μέρη, ότι τον Μπραμς τον ακούς έτσι για πρώτη φορά.

Από αυτή την άποψη, έχουμε εδώ έναν κύκλο αναφοράς, σε μια μουσική που δεν της έλειπαν τέτοιοι. Να όμως που η μελέτη των κειμένων, η τόλμη και οι ικανότητες των μουσικών έδειξαν ότι υπήρχε ακόμα χώρος για κάτι νέο και πρωτογενές. Αυτός όμως δεν είναι ένας Μπραμς για όλους: αυτό εξαρτάται πρωτίστως από το πόσο ανοικτή είναι η σκέψη και η διάθεση των ανθρώπων που θα τον ακούσουν. Αν γι’ αυτούς το μοντέλο είναι «κλειδωμένο» στον μεταρομαντικό χαρακτήρα της βαριάς γερμανικής σχολής του τέλους του 19ου αιώνα, όπως κληροδοτήθηκε σε (κορυφαίους) μαέστρους σαν τον Αμπεντροθ, τον Φουρτβένγκλερ ή ακόμα και τον Κάραγιαν, αυτός δεν είναι κατάλληλος Μπραμς. Αν όμως η σκέψη παραμένει ανοικτή, θα λατρέψουν αυτές τις αναγνώσεις. Κι αν δεν τις λατρέψουν, αν μη τι άλλο, θα δουν νέους κόσμους να ανοίγονται μπροστά τους.