Προσβολή μνήμης τεθνεώτος

Ο Αγγελος Βλάχος (1915 – 2003) δεν έχει χαραχτεί στη μνήμη μου τόσο για κάποια από τις τέσσερις ιδιότητες με τις οποίες διέπρεψε – διπλωμάτης, συγγραφέας, πολιτικός, ακαδημαϊκός – όσο για το στυφό, βαθιά μελαγχολικό χιούμορ του, κάτι που τον συνέδεε ως ιδιοσυγκρασία με μια άλλη πολυπράγμονα μορφή της κεντροδεξιάς παράταξης, τον αείμνηστο Παναγιώτη Λαμπρία. Ο Βλάχος σύχναζε στο γραφείο της Μαρίνας Καραϊτίδη – της Κυρίας Μάνιας, όπως την αποκαλούσαμε τρυφερά -, της σεβάσμιας εκδότριας του Βιβλιοπωλείου της «Εστίας», επί της οδού Σόλωνος, ένα στέκι όπου μπορούσες να συναπαντήσεις και, αν ήσουν τυχερός, να συνομιλήσεις με λογοτέχνες και πολιτικούς υψηλού διαμετρήματος, δίχως τις μετέπειτα αποτρεπτικές κομματικές αγκυλώσεις. Ενα από τα σαράκια που κατέτρωγε τα σωθικά του Βλάχου ήταν και η απαγόρευση κυκλοφορίας δυο πονημάτων του στην Κύπρο: του εξάτομου αυτοβιογραφικού «Μια φορά κι έναν καιρό ένας διπλωμάτης» και του παρεμφερούς θεματολογίας «Δέκα χρόνια Κυπριακού». Η αιτιολογία κοινή για αμφότερα: «Προσβολή μνήμης τεθνεώτος» – εν προκειμένω, του εθνάρχη Μακαρίου (1913 – 1977). «Βρε Πέτρο», μου έλεγε με ένα παιδικό παράπονο, «σχεδόν όλα τα ιστορικά πρόσωπα είναι τεθνεώτες. Εάν τους προσβάλαμε όποτε διατυπώναμε την κρίση μας γι’ αυτούς, δεν θα γράφαμε ποτέ τίποτε και για κανέναν».

Το παράπονο του Βλάχου ήρθε πάλι συνειρμικά στο μυαλό μου αυτές τις ημέρες, καθώς έπεφτα πάνω σε έναν πακτωλό λιβανισμάτων και αγιογραφιών για τον εκλιπόντα έκπτωτο μονάρχη Κωνσταντίνο. Εάν παίρναμε καθένα από αυτά τα εξιδανικευτικά «πορτρέτα» επί λέξει, θα μέναμε με αναπάντητη την εύλογη απορία γιατί απομακρύναμε από το αξίωμά του με το «άκαρδο» δημοψήφισμα του 1974, όχι μονάχα τον ίδιον, αλλά και όλη τη δυναστεία του. Μήπως είχαμε ξεπατικώσει στη σύγχρονη εποχή τον εξοστρακισμό του αρχαίου Δίκαιου Αριστείδη, είχαμε βαρεθεί εν ολίγοις ν’ ακούμε πόσο ευειδής, έντιμος και αγαθός είναι (μα κι αυτό το παιδί, τόσο προικισμένο, πήγαινε γυρεύοντας) και είχαμε μετονομάσει κουτοπόνηρα τον ευτελή μας φθόνο σε αντιμοναρχική ιδεολογία; Στο κάτω κάτω της γραφής, και ψυχρά αντικειμενικά εάν το εξετάσουμε, σάμπως δεν ήταν η δικτατορία των Απριλιανών εκείνη που σε πρώτο χρόνο τον υποχρέωσε να αυτοεξοριστεί και σε δεύτερο χρόνο τον κήρυξε έκπτωτο; Τόση μαζική αχαριστία πια στον «πρωτομάρτυρα» για την επάνοδο της Δημοκρατίας;

Ετσι συμβαίνει όταν μαθαίνεις Ιστορία από κόμικς για νήπια. Η αλήθεια είναι πως ο Κωνσταντίνος ο Δεύτερος (όπως και ο πατέρας του Παύλος ο Πρώτος, ο θείος του Γεώργιος ο Δεύτερος, ο παππούς του Κωνσταντίνος ο Πρώτος) υπέπεσε στο ίδιο αμάρτημα: θέλησε να συγκυβερνήσει· εάν η εκάστοτε κυβέρνηση διαφωνούσε με τη θέλησή του, τόσο το χειρότερο για την εκάστοτε κυβέρνηση. Ο τελευταίος έκπτωτος μονάρχης είχε ένα βαρύ «ποινικό μητρώο» παραβιάσεων της συνταγματικής νομιμότητας: από τη βάναυση εκτροπή των «Ιουλιανών» του 1965 και τον συνωμοτικό σχεδιασμό επιβολής δικής του δικτατορίας με τη διαβόητη «χούντα των στρατηγών» (αυτή τη μανέστρα τού χάλασαν οι παρακατιανοί συνταγματάρχες) μέχρι τις αδιάκοπες πλεκτάνες του κατά την πρώτη μεταδικτατορική περίοδο με στόχο την πραξικοπηματική ανατροπή της νόμιμης κυβέρνησης Κωνσταντίνου Καραμανλή και την παλινόρθωση της μοναρχίας. Ουσιαστικά, ο εκλιπών δεν σταμάτησε να βυσσοδομεί κατά του πολιτεύματος που έχουμε την τελευταία πεντηκονταετία (το πιο μακρόβιο από συστάσεως του νεοελληνικού κράτους) παρά στα τέλη της δεκαετίας του 1970, όταν η επικείμενη είσοδος της Ελλάδας στην τότε Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, κατοπινή Ευρωπαϊκή Ενωση, κατέστησε σαφές και στον πιο αδαή ή/και στον πιο αδίστακτο εστεμμένο ότι η Ενωμένη Ευρώπη αποκλείεται να ανεχόταν, πόσω μάλλον να νομιμοποιούσε ένα βασιλικό pronunciamiento στους κόλπους της.