Αρχηγός κράτους. Οχι πολιτεύματος

Σήμερα κηδεύεται, ως ιδιώτης, ο Κωνσταντίνος Β’. Ο τελευταίος βασιλιάς των Ελλήνων (κατά τον ίδιο) ή της Ελλάδας (κατ’ άλλους). Που η βασιλεία του έληξε με πραγματικούς όρους στις 13 Δεκεμβρίου 1967 όταν έφυγε από την Ελλάδα έπειτα από το αποτυχημένο αντικίνημά του εναντίον της χούντας. Και με συνταγματικούς στις 8 Δεκεμβρίου 1974 έπειτα από το σχεδόν 70% με το οποίο ο ελληνικός λαός ψήφισε την οριστική και αμετάκλητη κατάργηση της βασιλείας.

Από τότε, έχει ήδη περάσει σχεδόν μισός αιώνας, με το πολίτευμα να λειτουργεί άψογα, χωρίς ουδέποτε και από κανέναν να έχει αμφισβητηθεί η μορφή που έλαβε: της προεδρευομένης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Αλλά και που αν είχε αμφισβητηθεί, η δημοκρατία και η χώρα θα είχαν όλα τα εργαλεία στα χέρια τους να απαντήσουν κατάλληλα. Ομως, κάτι τέτοιο, ουδέποτε απαιτήθηκε. Τέτοιου είδους κίνδυνος δεν εμφανίστηκε. Ποτέ. Και ασφαλώς, ουδέποτε το αμφισβήτησε, έμμεσα ή άμεσα, υπαινικτικά ή μη ούτε ο αποθανών τέως βασιλιάς Κωνσταντίνος.

Αυτά είναι τα δεδομένα του πολιτεύματος. Που θα έπρεπε να κάνουν κάθε πολίτη να νιώθει ασφαλής ως προς το ζήτημα. Και κάθε κυβέρνηση επίσης. Κάτι που θα σήμαινε ότι τα περί της σημερινής κηδείας, θα μπορούσαν επίσης να είναι διαφορετικά. Γιατί; Για τον απλό λόγο ότι άπτονται της ουσίας της κρατικής υπόστασης της χώρας: της συνέχειας του κράτους. Σήμερα δεν κηδεύεται ένας πρώην… αρχηγός πολιτεύματος. Κηδεύεται ένας πρώην αρχηγός του ελληνικού κράτους. Και όταν αυτό το ίδιο το ελληνικό κράτος δεν το αναγνωρίζει, δεν βλάπτει τον αποθανόντα, τον οποίο ουδείς και τίποτα πλέον μπορεί ούτως ή άλλως να βλάψει, αλλά βλάπτει την έννοια της ίδιας της συνέχειάς του. Αυτό είναι πρόβλημα. Και τίποτε άλλο.

Είναι λάθος το ίδιο το κράτος, η ίδια η χώρα να διαιρεί την ύπαρξή της σε περιόδους κακές και καλές ως προς την κρατική της υπόσταση. Και να πετάει τις μεν στον κάλαθο για να κρατήσει τις δε στον αφρό. Το κράτος οφείλει να λειτουργεί με συνέχεια. Αλλιώς τρίζει ολόκληρο. Ούτε είναι δυνατόν να τίθεται ως υπέρτερος ο κανόνας της μορφής του πολιτεύματος από εκείνον της ίδιας της ύπαρξης του κράτους και της συνέχειάς του. Το πολίτευμα ενυπάρχει στο κράτος, όχι το αντίστροφο. Χωρίς το κράτος δεν υπάρχει πολίτευμα, ούτε «καλό» ούτε «κακό». Το κράτος είναι η πρωτογενής έννοια. Το πολίτευμα είναι εξαιρετικά σημαντικό, είναι όμως αμέσως μετά. Είναι υπαρξιακά δευτερογενές σε σχέση με το κράτος.

Ο τέως βασιλιάς Κωνσταντίνος ήταν καθόλα νόμιμος συνταγματικός πρώην αρχηγός του ελληνικού κράτους. Δεν ήταν αρχηγός βασιλικού οίκου, ούτε της μοναρχίας, ούτε των προσκόπων. Επιπλέον, ούτε ήταν… καταδικασμένος. Εντάξει. Αλλαξε το πολίτευμα. Δεν… καταδικάστηκε ο ίδιος! Ως αρχηγός κράτους έπρεπε λοιπόν να αντιμετωπιστεί στην έξοδό του από τη ζωή. Οχι με το κριτήριο είμαστε ή δεν είμαστε φιλοβασιλικοί και τέτοιου είδους ανοησίες. Αλλά με το κριτήριο ότι το ελληνικό κράτος τιμά την ίδια του την υπόσταση και τη συνέχεια.

Τέτοιου είδους αποφάσεις δεν λαμβάνονται με γνώμονα την πολιτική εκτίμηση της στιγμής, αλλά με γνώμονα ότι ένα κράτος που δεν αναγνωρίζει το ίδιο την ιστορία του, δεν την αποδέχεται και δεν τη σέβεται, δεν μπορεί να περιμένει από κανέναν άλλον να το πράξει. Είτε για την ιστορία του, είτε, όμως, εξίσου και για το παρόν του. Γιατί όταν σπας τη συνέχεια, αυτή δεν σπάει απλώς σε ένα σημείο, αλλά ακυρώνεται πλέον εντελώς ως ενιαία οργανική έννοια. Αν και δεν υπάρχει ασφαλώς σύγκριση, ας σκεφτούμε, τέλος, το εξής: με το ίδιο ακριβώς σκεπτικό, το 1936, η σορός του Ελευθερίου Βενιζέλου δεν επετράπη να περάσει καν από την Αθήνα…