Αραιή ασφυξία

Ο πληθυσμός της Ελλάδας μειώθηκε, αλλά αυξάνονται αυτοί που ασφυκτιούν. Που δεν αντέχουν τον άλλον δίπλα τους, παρόλο που αυτό το «δίπλα» είναι άνισα κατανεμημένο στην Αθήνα και την ύπαιθρο. Διογκώνονται τα «εγώ», νιώθουμε μια πολιτιστική ασφυξία μέσα στην πληθυσμιακή αραίωση. Ή αλλιώς πολιτιστική αραίωση. Μορφή ασφυκτικής απομείωσης  οικονομίας και κάθε αισθήματος επάρκειας και χαράς. Iσως μια εξήγηση είναι ένα είδος υποσυνείδητου συλλογικού «παιχνιδιού της ασφυξίας, του πνιγμού – Choking game», μια παραισθησιογόνος επιλογή ευφορίας, αφού η επιλογή της κριτικής σκέψης βυθίζει στη μελαγχολία.

Η πολιτική παραγωγή, εν γένει, είναι απότοκο ενός τέτοιου αισθήματος ασφυξίας. Και ως προς τη νομοθετική, διοικητική και ως προς την αντιρρητική-κριτική της διάσταση. Για παράδειγμα, οι υποκλοπές, οι παρακολουθήσεις πολιτικών αντιπάλων ή απειθών φίλων, όταν βαφτίζονται «καταπολέμηση του εγκλήματος» ή «εθνική ασφάλεια», τότε φεύγουν προς την περιοχή της γελοιότητας, από την περιοχή της φαυλότητας στη οποία ανήκουν. Η τέλεση των υποκλοπών και ο τρόπος πολιτικής διαχείρισης της αποκάλυψής τους, οι κυβερνητικές υπεκφυγές, ιδίως η καταδικασμένη από τον νομικό κόσμο, κατασταλτική πολιτική παρέμβαση του κ. Ντογιάκου (προσπάθεια προληπτικής λογοκρισίας την ονόμασε διαπρεπής συνταγματολόγος) προς την ΑΔΑΕ δηλώνουν μια πολιτική κατακρήμνιση.

Ο κλονισμός του κράτους δικαίου είναι κάτι πολύ περισσότερο από διαταραχή κανονιστικών προτύπων και απαιτεί κάτι πολύ περισσότερο από νομικούς φορμαλισμούς και επίκληση μιας αργής ερευνητικότητας (όπως της εισαγγελικής που επιτέλους έχει ξεκινήσει). Γιατί τα πολλά χρόνια θεσμικής κρίσης (απότοκο της οικονομικής κρίσης) αποδυνάμωσαν και την πολιτική και τη δικαιική πίστη. Κανένας δε πιστεύει κανέναν και για τίποτα. Oσο πιο αδίστακτη γίνεται η εξουσιαστική διεκδίκηση και όσο πιο ενδοτική στάση κρατούν κάποιοι λειτουργοί της Δικαιοσύνης στις παρεκτοπίσεις από το κράτος δικαίου τόσο περισσότερο η απιστία, η απαξία θα διεγείρονται ως αντίδραση απέναντι στη ουτιδανότητα. Oντως. Ο πολίτης σε μεγάλο βαθμό ενδύεται τον ακόλουθο, ψάχνοντας απεγνωσμένα την τρύπα που θα του επιτρέψει να κόψει δρόμο. Είναι μια ψευδοστράτευση σε κόμμα, μια μεταμφίεση σε οπαδό, μια χρησιμοθηρική επιλογή αντί της ιδεολογικής ή συναισθηματικής ένταξης. Δεν είναι υπερκομματική στάση ή αναλυτική ψυχραιμία, είναι μια συλλογική, ωμή παραδοχή: «Ο καθένας, όπως μπορεί, ας τα καταφέρει. Oλοι κοιτάνε το συμφέρον τους».

Και εξαιτίας αυτής τη πολιτιστικής και πολιτικής καταστροφής που περιγράφω, η άκαμπτη και τολμηρή εφαρμογή όλων των πρωτοκόλλων διαφανούς, δημοκρατικής, δημόσιας λειτουργίας δεν είναι το τυπικό καθήκον, αλλά το κεντρικό πολιτικό νόημα. Μπα. Το δίκαιο είναι ελαστικό, όπως και η έννοια του κράτους δικαίου, όπως και οι κοινωνικές συνάψεις, όπως και ο δημόσιος λόγος.

Αν ακολουθηθεί αυτή η απαισιόδοξη εκτίμηση, φοβάμαι θα καταλήξουμε σε έναν αφόρητο κριτικό ακαδημαϊσμό. «Ναι, πρέπει να σεβόμαστε τους θεσμούς γιατί αλλιώς θα τρώει ο ένας τον άλλον, θα ζούμε στο καθεστώς της απόλυτης αυτοδικίας και κυβερνητικού αυτοσχεδιασμού». Το ρεύμα όμως των συλλογικών παραδοχών μας λέει άλλα: «Κάνε ό,τι μπορείς, αρκεί να κερδίσεις τον αντίπαλο, τον ανταγωνιστή». Υιοθετούμε και τα δύο. Τη νομική, κανονιστική, ρυθμιστική λειτουργικότητα, σφραγισμένη όμως μέσα στα δοχεία φορμόλης. Διαθέτουμε τη θεσμική υπερκατασκευή, αποκομμένη και εκθέσιμη, και από κάτω το σώμα που σήπεται. Περίπου αυτό.«Οι αληθινοί αναρχικοί είμαστε εμείς, όταν βρισκόμαστε στην εξουσία» λέει ο πρόεδρος Κέρβαλ (Αλντο Βαλέτι) στο ακραίο «Salo» του Παζολίνι.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ