Ο καβγάς για το Σύνταγμα

Τον Μάρτιο 1985 ήμουν έξι μηνών δημοσιογράφος με το ζόρι. Κι όπως πάντα στο πολιτικό τμήμα του «Βήματος» ο νεότερος φορτωνόταν όσα βαριόντουσαν να κάνουν οι παλαιότεροι.

Ετσι στάλθηκα να καλύψω την ΚΕ του ΠΑΣΟΚ όπου όλοι προεξοφλούσαν ότι σε μια ανιαρή διαδικασία ο Παπανδρέου θα προτείνει την επανεκλογή του Καραμανλή στην Προεδρία της Δημοκρατίας.

Τζίφος. Ο Παπανδρέου απέκλεισε τον Καραμανλή, επινόησε μια συνταγματική αναθεώρηση για να καλύψει την επιλογή του και πρότεινε τον… Σαρτζετάκη!

Χαμός. Ο Καραμανλής παραιτήθηκε και η προεδρική εκλογή έγινε σε κλίμα σκληρής αντιπαράθεσης.

Οι συνταγματολόγοι φυσικά πήραν το όπλο τους. Ο Μάνεσης (με ένα πύρινο άρθρο στο «Βήμα»), ο Τσάτσος, ο Κασιμάτης κι άλλοι πολλοί υποστήριξαν διάφορες απόψεις.

Ο μεγάλος τσακωμός αφορούσε τη λεγόμενη «ψήφο Αλευρά», τα ψηφοδέλτια που ήταν ομόχρωμα ή ομοιόμορφα, τις πιέσεις σε βουλευτές.

Νόμιζες ότι ζούσαμε τις τελευταίες μέρες της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.

Τελικά εκλέχτηκε ο Σαρτζετάκης, έγιναν εκλογές, ξαναβγήκε το ΠΑΣΟΚ και πήγαμε διακοπές.

Μπορεί η επιλογή του Παπανδρέου να ήταν άκομψη ή άστοχη ή ατυχής, αλλά σε καμία περίπτωση δεν ήταν αντιδημοκρατική, ούτε αντισυνταγματική, παρά τα λεγόμενα μιας μερίδας συνταγματολόγων.

Εκ των πραγμάτων η δημοκρατία δεν καταλύθηκε, το Σύνταγμα δεν καταργήθηκε, και η χώρα επέστρεψε στους ρυθμούς της με άλλον Πρόεδρο.

Μετά το καλοκαίρι συναντήθηκα με τον Δημήτρη Τσάτσο.

Θέλησα λίγο να τον πειράξω και του είπα ότι τελικά δεν απειλήθηκε η συνταγματική τάξη όπως προειδοποιούσαν μεγαλοφώνως πολλοί ομότεχνοί του. Σε δημοκρατία συνεχίσαμε να ζούμε και κανείς δεν μιλούσε πια για την «ψήφο Αλευρά» και τα «ομόχρωμα» ή «ομοιόμορφα» ψηφοδέλτια.

Ο Τσάτσος με τη χαριτωμένη περιπαικτικότητά του μού απάντησε παραφράζοντας τη διάσημη φράση του Κλεμανσώ για τους στρατηγούς και τον πόλεμο

– Το Σύνταγμα είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να την αφήνουμε στους συνταγματολόγους!

Κι αυτό το έλεγε ένας κορυφαίος συνταγματολόγος.

Εκτοτε τον έχω θυμηθεί πολλές φορές, ιδίως όταν θεμιτές διαμάχες ή τρέχουσες διαφωνίες διατυπώνονται συχνά και πομπωδώς στο όνομα του Συντάγματος.

Είναι γεγονός ότι σε καμία άλλη ευρωπαϊκή δημοκρατία το Σύνταγμα δεν παίζει τόσο εργαλειακό ρόλο στις πολιτικές αντιπαραθέσεις όσο στην Ελλάδα και πουθενά οι συνταγματολόγοι δεν είναι ένα είδος πολιτικών σχολιαστών με επίφαση επιστημονικής γνώσης.

Αποφαίνονται επί των πάντων, ενίοτε και μη ερωτώμενοι. Από τα μέτρα για τον κορωνοϊό και την κατάσταση στον Τύπο έως τα τηλεοπτικά προγράμματα, τον εκλογικό νόμο και τη λειτουργία των μυστικών υπηρεσιών.

Το τελευταίο σουξέ ορισμένων ήταν η προτροπή στον Μητσοτάκη σε παραίτηση με αφορμή τις υποκλοπές, παρότι καταφανώς μια παραίτηση Πρωθυπουργού δεν είναι συνταγματικό, αλλά καθαρά πολιτικό ζήτημα.

Ο καθένας έλεγε τις απόψεις του ανάμεικτες με τις επιθυμίες του, παραβλέποντας πως ο εκβιασμός σε παραίτηση ενός εκλεγμένου Πρωθυπουργού αποτελεί θρυαλλίδα στα θεμέλια της δημοκρατικής τάξης. Μπορεί να μην την αποκλείει το Σύνταγμα, αλλά είναι μια πράξη τυχοδιωκτισμού και αποσταθεροποίησης.

Υπενθυμίζω ότι ολόκληρο Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε αντισυνταγματικό τον διαγωνισμό για τις τηλεοράσεις (2016), αλλά κανείς δεν ζήτησε από τον τότε Πρωθυπουργό να παραιτηθεί. Και πολύ σωστά.

Απολαυστική ήταν μάλιστα η σχετική αντιπαράθεση δυο καθηγητών Συνταγματικού Δικαίου, του Π. Μαντζούφη και του Γ. Σωτηρέλη, σε συνέδριο στη μνήμη του Αριστόβουλου Μάνεση.

Ο πρώτος μίλησε για «συνταγματικό λαϊκισμό» και ο δεύτερος επιχείρησε μάλλον ανεπιτυχώς να του απαντήσει (Ηλ. Κανέλλης, «ΤΑ ΝΕΑ», 29/12).

Μεταξύ μας, η συζήτηση θυμίζει λίγο καβγά σε ξένο αχυρώνα. Υποθέτω ότι κανείς Πρωθυπουργός που σέβεται τον εαυτό του δεν θα συγκαλέσει σύσκεψη συνταγματολόγων για να τους ρωτήσει αν πρέπει να παραιτηθεί.

Ακόμη περισσότερο όταν ο «συνταγματικός λαϊκισμός» συνοδεύεται κι από έναν αφόρητο «νομικό διδακτισμό».

«Ποιος (υπ)έκλεψε το κράτος δικαίου;» αναρωτιέται ο υπουργός Δικαιοσύνης επί ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ Μιχ. Καλογήρου.

Και εξηγεί: «Το 2022 ήταν το έτος που μάθαμε ότι αξίες που θεωρούσαμε δεδομένες στην Ελλάδα δεν είναι δεδομένες για όλους και χρειάζεται να παλέψουμε κοινωνικά και πολιτικά για τη διασφάλισή τους» («Η Καθημερινή», 25/12).

Δεν ξέρω ποιες είναι αυτές οι αξίες και φυσικά κανείς δεν μπορεί να υποκλέψει το κράτος δικαίου, παρά μόνο όσοι επιχειρούν αναρμοδίως να το οικειοποιηθούν.

Αλλά κάλιο αργά παρά ποτέ. Διότι εμείς οι υπόλοιποι δεν περιμέναμε το 2022 για να το πάρουμε χαμπάρι. Το έχουμε καταλάβει από το 2015.

Οταν η τότε κυβέρνηση Τσίπρα προκήρυξε ένα αντισυνταγματικό δημοψήφισμα, του οποίου εντελώς αντιδημοκρατικά ανέτρεψε στη συνέχεια το αποτέλεσμα.

Και δεν χρειάζεται να αναφερθώ σε όλα τα συνταγματικά και δημοκρατικά πεπραγμένα της περιόδου 2015-19, τα οποία περιέργως ουδόλως συγκίνησαν τότε τους συνταγματολόγους που τώρα ζητούν την παραίτηση του Μητσοτάκη.

Με άλλα λόγια το κράτος δικαίου και το Σύνταγμα δεν αποτελούν σημαίες ευκαιρίας.

Το αντίθετο. Και το Σύνταγμα και το κράτος δικαίου είναι συλλογικές κατακτήσεις. Δεν αποτελούν επιχειρήματα της μιας πλευράς εναντίον της άλλης.

Αλλά τι τα γυρεύω; Εδώ η «Αυγή» είχε ολοσέλιδο δημοσίευμα με το οποίο μέμφεται ονομαστικά τους… γελοιογράφους που δεν κάνουν γελοιογραφίες εναντίον του Μητσοτάκη, όπως έκαναν εναντίον του Τσίπρα (Α. Τσέκερης, «Η Αυγή», 3/1).

Δεν τους πέρασε από το μυαλό ότι οι γελοιογράφοι είναι ελεύθεροι άνθρωποι που έχουν άποψη για τον Μητσοτάκη και τον Τσίπρα, η οποία δεν ταυτίζεται απαραιτήτως με την άποψη της «Αυγής».

Να ενημερώσω ότι λέγεται ελευθερία του Τύπου και (μιας και το συζητούμε) κατοχυρώνεται από το Σύνταγμα.