Αναγνώσματα

Γιορτές σημαίνουν και λίγες ώρες σχόλης παραπάνω. Λίγες ώρες σχόλης παραπάνω σημαίνουν και περισσότερες ευκαιρίες για διάβασμα. Διάβασμα σημαίνει βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα όσο και βιβλία «παρελθόντων ετών». Ειδικά στην περίπτωση ενός εμμονικού με τα γλωσσικά και τα μεταφραστικά όπως εγώ, αυτά όλα σημαίνουν και αναδίφηση παλαιών εκδόσεων και μεταφράσεων, προς άγραν πολύτιμων σκέψεων αλλά και πολύτιμων λέξεων και διατυπώσεων.

Αν σας πω ότι αυτές τις μέρες είχα ενσκήψει, μεταξύ άλλων, στη μετάφραση των «Αθλίων» του Βικτόρ Ουγκό από τον Γιώργο Κοτζιούλα (στα μέσα της δεκαετίας του ’50, για τις εκδόσεις του περιοδικού «Ρομάντσο», παρακαλώ), μάλλον θα με θεωρήσετε διεστραμμένο. Και όμως, δεν μπορείτε να φανταστείτε τι χρυσωρυχείο λέξεων και διατυπώσεων, μεταγλωττίσεων και μεταφραστικών επιλογών, είναι τέτοια κείμενα. Ομως, στον Κοτζιούλα ως μεταφραστή (το λογοτεχνικό του έργο είναι αρμοδιότητα άλλων, πιο ειδικών από εμένα) θα επανέλθω οπωσδήποτε σε προσεχές Γλωσσίδιο.

Ενα άλλο ανάγνωσμά μου των ημερών αυτών ήταν η ποιητική συλλογή της παλαιάς μου μαθήτριας (στη μετάφραση, όχι βέβαια στην ποίηση) Ιφιγένειας Ντούμη με τίτλο «Ολα μ’ αρέσουν» (εκδόσεις Καστανιώτη). Αν και σε καμιά περίπτωση δεν σκοπεύω να υποδυθώ τον κριτικό ποίησης, εντόπισα εδώ γλώσσα ζωντανή, φρέσκια, λαγαρή, ευθύβολη, χωρίς αναστολές και χωρίς ακκισμούς. Ενδεικτικά και μόνο (λόγω και ελάχιστης έκτασης, βολεύει), παραθέτω ποίημα της Ντούμη: «Αυτό το ποίημα βρίσκεται προσωρινά εκτός συλλογής λόγω συντήρησης».

Και βέβαια, δεν μπορώ να μην αναφερθώ σε δυο βιβλία που «τα ρούφηξα», ως ομολογημένα φανατικός «απομνημονευματάκιας» (εκ του Απομνημονεύματα) και «αναμνησάκιας» (εκ του Αναμνήσεις αυτό). Το ένα ήταν το «Ισοβίτης σε ελληνικό κάτεργο» (εκδόσεις Καστανιώτη) του Γιώργου Λεωτσάκου, με τον οποίο είχα την τύχη να γνωριστώ και να συνεργαστώ, ως εκδότης τότε εγώ και ως μεταφραστής εκείνος, πριν από περίπου σαράντα πέντε χρόνια, στην «Ιστορία της Μουσικής» (εκδόσεις ΥΠΟΔΟΜΗ) του ΕμίλΒυλερμόζ. Πολύτιμο, λοιπόν, το βιβλίο του Λεωτσάκου. Από τη μια, για πρόσωπα και καταστάσεις της ελληνικής μουσικής ζωής, από την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών και τους κατά καιρούς μαέστρους της μέχρι το Μέγαρο Μουσικής και τις περιπέτειές του. Από την άλλη, για όσα συνέβαιναν σε τρία σημαντικότατα εκδοτικά συγκροτήματα στα οποία εργάστηκε διαδοχικά, από το 1950 έως το 1980 περίπου, ο Γιώργος Λεωτσάκος: στην «Καθημερινή» με διευθυντή τον Χουρμούζιο, στο «Βήμα» και στα «Νέα» με διάφορους κατά καιρούς διευθυντές (Καψής, Καραπαναγιώτης, Ρωμαίος, κ.ά.), στην «Πρωινή Ελευθεροτυπία» με διευθυντή τον Νίτσο.

Το δεύτερο βιβλίο απομνημονευμάτων και αναμνήσεων που διάβασα ήταν το «Πριν σβήσουν τα φώτα» του Μίμη Ανδρουλάκη (εκδόσεις Πατάκη). Για αυτό όμως, σε επόμενο Γλωσσίδιο.

Επιδόρπιο

Σύμφωνα με τον Αντόρνο, στον 20ό αιώνα η λογοτεχνία χειραφετήθηκε από την αφηγηματικότητα, η ζωγραφική από την παραστατικότητα και η μουσική από την τονικότητα.