Δεν ζούμε πια εδώ

Δεν έχουμε ξαναπεράσει από την παλιά μας γειτονιά. Τριάντα χρόνια μετά κι αφού γυρίσαμε πλάνητες σ’ Ανατολή και Δύση, κατασταλάξαμε στην ίδια πόλη που ανοίξαμε τα μάτια μας στη ζωή και τα μυστήριά της. Η μνήμη μεγαλώνοντας αποκτάει τρύπες, γίνεται δίχτυ που μπορεί να σε μπλέξει κι αν σε τραβήξει στα βαθιά, οι αναμνήσεις που ανεβαίνουν στον αφρό δεν έχουν τίποτα από τη φρεσκάδα της εποχής, όταν τα νιάτα μας έφεγγαν από τη λάμψη μακρινής πυρκαγιάς. Φύγαμε και τελειώσαμε. Το χθες είναι πάντα χθες, το αύριο είναι άδηλο, μας ανήκει μόνο το σήμερα και σ’ αυτό το τοπίο δεν διακρίνουμε παρά μόνο το συννεφάκι της νοσταλγίας που αιωρείται, για λίγο σαν άρωμα, μέχρι να εξατμιστεί.

Δεν επιστρέψαμε ποτέ. Ούτε περάσαμε από παράλληλους δρόμους. Δεν μπήκαμε καν στον πειρασμό να διασχίσουμε τη συνοικία μας, να δούμε το 2ο Δημοτικό Σχολείο Καβάλας με την τσιμεντένια αυλή και τη συρμάτινη περίφραξη, που τα παράθυρά του ανοίγονταν στη θάλασσα που χτυπούσε κάτω στα βράχια και ήταν το πρώτο ορμητήριο στις θολές αναζητήσεις της εφηβείας και τις περίεργες ανακαλύψεις του νου. Βλέπαμε από παιδιά μόνο τα μεγάλα, άλλοι έβλεπαν μόνο τα μικρά. Για εμάς η γειτονιά ήταν ένα περίκλειστο Σύμπαν που κανείς δεν παραβίαζε και που ήμασταν αποφασισμένοι να εγκαταλείψουμε, εκόντες άκοντες. Κι ας είχαμε στα πόδια μας όλα εκείνα που συνθέτουν το κάδρο του παιδικού μικρόκοσμου: τις αλάνες, τα παιχνίδια, τις φιλονικίες, τους ανταγωνισμούς, την Αριστεία…, τον περιπλανώμενο αρκουδιάρη με τη δύσμοιρη αρκούδα που μας έδειχνε «πώς φιλάει ο Παπαμιχαήλ τη Βουγιουκλάκη», τον δοσά, τον παγοπώλη, την ΕΒΓΑ, τη ρετσίνα Μαλαματίνα, το υπαίθριο σινεμά στα σκαλιά μας που πίσω του φωσφόριζαν πυγολαμπίδες πριν καούν στη λάμψη του λουξ.

Φύγαμε στα δεκαοχτώ μας. Επιστρέφαμε σαν κλέφτες, για να ξαναφύγουμε σαν λιποτάκτες αδιάφοροι για τους γύρω, τη μοίρα τους, την πορεία τους. Τα νιάτα είναι μια πολύ αχάριστη ηλικία. Τα νιάτα είναι ανήσυχα κι επειδή φοβούνται την ευτυχία όσο αυτή κάνει παρέα με τη γαλήνη, γι’ αυτό και η γειτονιά μας συμβολίζει το σκοτεινό πρόσωπο μιας χλωμής σελήνης που κοιμάται μακάρια. Είμαστε σίγουροι πως είτε χθες είτε αύριο, μεθαύριο, του χρόνου, όλα θα είναι όπως τα αφήσαμε. Ο χωμάτινος δρόμος – το Ολυμπιακό Στάδιο των καθημερινών επιδόσεων στις «μακριές γαϊδούρες», στο τσιλίκι, στις σβούρες, στις φωτιές του Αϊ-Γιαννιού, στο κρυφτό -, το παντοπωλείο του κυρ Βαγγέλη, η δεσποινίς Ζίνη λεπτή και αθόρυβη σα σκιά, η αγέρωχη δεσποινίς Σόνια με τις επιδείξεις τάπερ, η κυρία Μενελάου στον 2ο όροφο του νεοκλασικού που στο ισόγειό του σιγοψήνονταν τα θαύματα μιας κουζίνας που κολυμπούσε στη Φυτίνη και στο Βιτάμ, ο Βασίλης που πηγαινοερχόταν στα Μακρονήσια, η αγαπημένη Σούλα και η ανεπανάληπτη Ρέα – μια Μπέτι Μίντλερ του ’70 -, ο Αρης, ο Γιάννης, ο Νίκος, ο Παντελής, ο αγαπημένος Βασιλάκης ο Πελέ και πόσοι άλλοι…

Οτιδήποτε υπήρχε στον αέρα, στη σκόνη, στο κρύο και τη ζέστη, στις φωνές, στα μικρά και μεγάλα δράματα, στις γάτες μας – η πρώτη ονομάστηκε Γκαγκάριν προς τιμήν του πρώτου σοβιετικού κοσμοναύτη – αναπαράγονται αιώνια σαν μικρές υποδιαιρέσεις μιας πραγματικότητας που δεν κατάπιε ο χρόνος. Η λήθη για εμάς είναι κανόνας και μέτρο αυτοπροστασίας, αλλά σε ό,τι έχει σχέση με τη γειτονιά μας αδυνατούμε να ξεχάσουμε τα δυσάρεστα και άλλο τόσο να κατανοήσουμε αυτή την ανεξήγητη ευχαρίστηση με την οποία οι άνθρωποι επισκέπτονται τα μέρη που πέρασαν τα παιδικά τους χρόνια.

Φύγαμε και δεν επιστρέψαμε. Μάθαμε πως το πατρικό μας έπεσε στον βωμό της αντιπαροχής, πως όλα τα γειτονικά σπίτια συνενώθηκαν σε μια οριζόντια τριώροφη πολυκατοικία, πως τα αποξενωμένα βλέμματα των νέων αποίκων μαρτυρούν πως ταξιδεύουν στις δικές τους εσωτερικές θάλασσες, πως στο χώμα έπεσε άσφαλτος, πως η πλημμύρα της μοναξιάς κατέκλυσε εκείνο το ολοζώντανο στενό που ριγούσε από τις παιδικές φωνές.

Αλλά η ζωή προχωράει και βάζει τους δικούς της κανόνες. Η θλίψη είναι μεν σημαντική λέξη, αλλά ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν υπάρχει ένα ράγισμα. Αυτό δεν σημαίνει πως η γειτονιά μας ξεχάστηκε ή ότι δεν υπήρξε, αλλά πως το διάστημα που ζούμε από τότε, έχει μια άλλη δυναμική κι ένα άλλο βάρος που δεν θυμίζει σε τίποτα την παλιά μας ζωή.

Συνηθίσαμε μακριά της, αλλά την έχουμε περιγράψει μέσα μας τόσο πολύ που την ακούμε να ανασαίνει. Ποιος είπε πως: η νοσταλγία φέρνει προς ένα πετρωμένο πολυετές ράγισμα. Είναι μια πληγή που έκλεισε αλλά άφησε το σκούρο σημάδι της για να το ξύνεις με ευχαρίστηση όπως όταν σε τσιμπάει κουνούπι.

Ο Αντώνης και ο Κωνσταντίνος Κούφαλης
είναι θεατρικοί συγγραφείς.