Ανήλικοι με πρόσβαση σε αφύλακτα όπλα

Το ζήτημα της παράνομης οπλοκατοχής και οπλοχρησίας αποτελεί πρόβλημα ασφάλειας, ακόμη και όταν δεν αφορά το πλαίσιο δράσης και modus operandi του οργανωμένου εγκλήματος, της τρομοκρατίας ή/και μεμονωμένων αυτουργών που βιοπορίζονται από το έγκλημα.

Το μονοπώλιο χρήσης βίας στην οργανωμένη κοινωνία ανήκει στο κράτος και σε συγκεκριμένες υπηρεσίες του (π.χ. Σώματα Ασφαλείας, Ενοπλες Δυνάμεις) με αυστηρές προϋποθέσεις που ορίζονται από τον νόμο. Υπό αυτήν την έννοια, η κατοχή δίχως άδεια και χρήση όπλου από απλούς ιδιώτες καθώς και η χρήση όπλου για προσωπικούς λόγους από όσους, λόγω οργανικής θέσης σε συγκεκριμένες υπηρεσίες, έχουν άδεια κατοχής προκαλούν προβλήματα στη δημόσια τάξη και θέτουν υπό αμφισβήτηση το προαναφερθέν μονοπώλιο του κράτους.

Δυστυχώς εμφανίζεται ποικιλία στην τυπολογία εγκλημάτων/πράξεων βίας από παράνομη χρήση ή/και κατοχή όπλου διαφόρων ειδών: Από υπηρεσιακά περίστροφα που χρησιμοποιούνται εκτός υπηρεσίας μέχρι κυνηγετικά όπλα ή ακόμη και αεροβόλα που γίνονται φονικά όργανα σε  υποθέσεις ενδοοικογενειακής βίας ή σε αστικού δικαίου διαφορές (κληρονομικές διενέξεις, διαφορές ορίων αγρών, διαφωνίες για χώρους πάρκινγκ κ.λπ.). Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούν οι μαζικές δολοφονίες τύπου «mass shootings» που παρατηρούμε σε χώρες όπως οι ΗΠΑ. Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τα τραγικά ατυχήματα, με τη θυματοποίηση ανηλίκων που βρίσκουν πρόσβαση σε αφύλακτα όπλα. Τέλος, υπάρχουν και οι περιπτώσεις αυτοκτονιών.

Σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας, η οπλοκατοχή και οπλοχρησία συνδέονται με την προστασία της προσωπικής ή οικογενειακής τιμής. Οπλα που φυλάσσονται σε οικίες ως πολύτιμα κειμήλια, χρησιμοποιούνται στα πλαίσια «βεντέτας» με βάση επιταγές αρχέγονων παραδόσεων που συντηρούνται μέχρι και σήμερα.

Ο φόβος του εγκλήματος γίνεται συχνά αιτία για (νόμιμη ή παράνομη) οπλοκατοχή. Ιδιαίτερης μνείας χρήζει λοιπόν η οπλοχρησία στα πλαίσια της άμυνας. Η άμυνα αποτελεί δικαίωμα συνδεόμενο με το ένστικτο επιβίωσης και αναγνωρίζεται από τον νόμο ως λόγος άρσης του αδίκου (συνδυασμός άρθρων 22 και 14 ΠΚ), εφόσον όμως το μέτρο της είναι αναγκαίο προς τον βαθμό επικινδυνότητας της επίθεσης, το είδος της επαπειλούμενης προσβολής, τον τρόπο και την ένταση της επίθεσης και λοιπές περιστάσεις. Ετσι, δεν δικαιώνει αυτόματα η άμυνα τη χρήση όπλου, ούτε φυσικά δικαιολογεί την παράνομη κατοχή του. Αυτονόητα, ομάδες «περιφρούρησης της νομιμότητας» με όπλα που εκμεταλλεύονται τον πανικό που επικρατεί από το έγκλημα (συχνά χωρίς να αντιστοιχεί στο πραγματικό μέγεθος εμφάνισής του ως φαινομένου), όχι μόνο δρουν εξωθεσμικά και παράνομα, αλλά και δημιουργούν θυλάκους με επικίνδυνη δυναμική παρακράτους.

Ως εργαλείο στα εγκλήματα βίας, το όπλο είναι σαφώς βασικό στοιχείο. Η «ευκαιρία» που δημιουργεί η δυνατότητα πρόσβασης σε αυτό και η συγκυριακή ευκολία τέλεσης είναι όροι που δεν μπορούμε να παραβλέπουμε στην ανάλυση εγκληματικών περιστατικών. Ομως η οπλοκατοχή και οπλοχρησία δεν αρκούν για την ανάλυση των εγκλημάτων, που καθένα τους αποτελεί περίπλοκο φαινόμενο με πολλαπλούς παράγοντες που συνετέλεσαν για τη διάπραξή του.

Η δρ Μαρία Χρ. Αλβανού είναι εγκληματολόγος – ειδική σε θέματα ασφάλειας, ΣΕΠ Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου