Αίτιο και αιτιατό

Οι δυσάρεστες εκπλήξεις διαδέχονται η μία την άλλη – είναι νόμος της πολιτικής, αλλά τον τελευταίο καιρό έχει παραγίνει. Η υπόθεση «Κατάργκεϊτ» έχει προφανή θεσμική απαξία, αλλά και πιθανότητες να αλλάξει τα δεδομένα. Στο ερώτημα κατά πόσο θα επηρεάσει τις επερχόμενες εκλογές, και ιδίως τις επιδόσεις του κόμματος του οποίου αποτελούσε ως πρόσφατα μέλος η εμπλεκόμενη ευρωβουλευτής, η απάντηση συνδέεται, κατά τη γνώμη μου, πέραν της παραπολιτικής, με τρεις παραμέτρους: μια συγκυριακή, μια συγκριτική και μια δημοκρατική. Υπό αυτό το πρίσμα, η (πιθανότερη) απάντηση – δεν θα επηρεάσει σημαντικά – ωχριά μπροστά στη (συνεχιζόμενη) απειλή.

Ο συγκυριακός παράγοντας έχει σχέση με το γεγονός ότι οι εκλογές δεν πρόκειται να διεξαχθούν στο αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα και η ντροπιαστική υπόθεση μπορεί ως τότε να έχει «αλλάξει ρότα» ή να έχει υποχωρήσει από το προσκήνιο. Εξάλλου, μόλις κατακαθίσει η εύλογη οργή και απογοήτευση, θα ενισχυθούν και οι πιθανότητες να γίνει αντιληπτό ότι η συμπεριφορά ενός προσώπου, αν αποδειχθούν αυτά που της αποδίδονται, δεν μπορεί να στιγματίζει μια ολόκληρη πολιτική παράταξη, ούτε να ταυτίζεται με αυτήν. Προς την ίδια κατεύθυνση λειτουργεί και η συγκριτική διάσταση. Η εμπειρία δείχνει ότι από σκάνδαλα σχετιζόμενα με το κράτος δικαίου δοκιμάστηκαν, και άντεξαν, αμφότερα τα σήμερα εμφανιζόμενα ως διεκδικούντα την εξουσία κόμματα. Η μεν κυβερνώσα παράταξη από την «υπόθεση των υποκλοπών», που αγγίζει ολόκληρο το πολιτικό σύστημα, τον ίδιο τον επικεφαλής της κυβέρνησης και τα συνταγματικά θεμέλια του πολιτεύματος. Η δε αξιωματική αντιπολίτευση από βαρύτατα και επανειλημμένα ατοπήματα σε σχέση με τους θεσμούς και το κράτος δικαίου, με κορυφές απλώς του παγόβουνου τη συνειδητά αντισυνταγματική διαρρύθμιση του ραδιοτηλεοπτικού τοπίου, τη συνεχή ανάμειξη στη λειτουργία της Δικαιοσύνης μέσω παραδικαστικού κυκλώματος και το στήσιμό της περί τη Novartis σκευωρίας. Οι εκλογές και οι πολιτικοί συσχετισμοί δεν κρίνονται κατά προτεραιότητα, ίσως και καθόλου, στο πεδίο των θεσμών.

Αυτό βέβαια συνιστά από μόνο του πρόβλημα δημοκρατίας – και μας εισάγει στη βαθύτερη και πιο ανησυχητική πτυχή. Η δημοκρατία, διεθνώς αλλά και στη χώρα μας, απειλείται από τις δυνάμεις του αυταρχισμού μέσω δυο βασικών εργαλείων: του χρήματος («Κατάργκεϊτ» και τόσο άλλα «γκέιτ») και της τεχνολογίας. Η ανάμειξη της Ρωσίας, και πλέον και της Κίνας, σε εκλογικές αναμετρήσεις άλλων χωρών αποτελεί πλέον βεβαιότητα. Η «υπόθεση των υποκλοπών» στην Ελλάδα δεν είναι παρά παρωνυχίδα ενός τέρατος με αποδεδειγμένα, μέχρι στιγμής, πλοκάμια στο Ισραήλ, τη Βόρεια Μακεδονία, την Ιταλία, την Αγγλία και τη Γερμανία από κοινού, την Ινδία, τις Φιλιππίνες, την Κύπρο, την Αυστρία, τις ΗΠΑ, ως χώρες στις οποίες κατασκευάζεται «κακόβουλο λογισμικό», και την Ελλάδα, την Κύπρο, την Πολωνία, την Ισπανία, την Ουγγαρία, την Ινδία, το Μεξικό, την Ταϊλάνδη, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Αρμενία, την Αίγυπτο, την Ινδονησία, τη Μαδαγασκάρη, τη Σερβία, την Αιθιοπία, ως χώρες στις οποίες έχει χρησιμοποιηθεί το «κακόβουλο λογισμικό» (τα στοιχεία προέρχονται από το άρθρο The Autocrat in your iPhone στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού Foreign Affairs).

Ο εθισμός στη διαφθορά είναι το μείζον πρόβλημα και ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζει την ψήφο, μέσω, για παράδειγμα, του τρόπου επιλογής των υποψηφίων και των κριτηρίων προτίμησης του εκλογικού σώματος. Αν το σύστημα ήθελε, έστω και καθυστερημένα, να δείξει σοβαρότητα, θα όφειλε να ασχοληθεί με τις ρίζες του κακού και όχι μόνο με τα επιφαινόμενά του.