Mαθαίνοντας με και από τους Ρομά

«Κυρία, εεεε κυρία… φοράς ωραία τσενιά (=σκουλαρίκια)», μου είπε με χαμόγελο την πρώτη φορά που βρέθηκα σε τμήμα ενισχυτικής διδασκαλίας και μελέτης στη δράση του Ν. Αιγαίου (Ρόδο), το 2011, ένας μαθητής Ρομά, ο Βασίλης. Αναντίρρητα, η διαπολιτισμική εκπαίδευση είναι μια παιδαγωγική προσέγγιση κοινωνικών και ενδοσχολικών προβλημάτων που αναφύονται στο πλαίσιο μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας και επιβαρύνουν μια ομάδα πολιτών κοινωνικά ευάλωτη, όπως είναι και οι Ρομά. Το Πρόγραμμα «Υποστηρικτικές παρεμβάσεις σε κοινότητες ΡΟΜΑ για την ενίσχυση της πρόσβασης και μείωση της εγκατάλειψης της εκπαίδευσης από παιδιά και εφήβους» υλοποιείται ως Πράξη σε όλες τις περιφέρειες με 11 υποέργα. Είναι μια προσέγγιση με ολιστικό χαρακτήρα, η οποία αφορά, εκτός από τα μέλη της ομάδας των Ρομά, συνολικά το κοινωνικό σύνολο και περιβάλλον στο οποίο διαβιούν. Με την υλοποίηση της Πράξης, στην οποία επιστημονικά υπεύθυνος είναι ο κ. Χρήστος Παρθένης, αναπληρωτής καθηγητής Παιδαγωγικής στο ΕΚΠΑ, επιδιώκεται πρωτίστως η αντιμετώπιση της εκπαιδευτικής ανισότητας και περιθωριοποίησης αυτής της κοινωνικής ομάδας μέσα από τη βελτίωση των συνθηκών ένταξης και συμμετοχής των παιδιών Ρομά στο εκπαιδευτικό σύστημα.

Οι δράσεις υλοποιούνται μέσω εφαρμογής παιδαγωγικών, διδακτικών, ψυχοκοινωνικών και εμψυχωτικών δραστηριοτήτων αποσκοπώντας στην ενίσχυση της πρόσβασης των παιδιών Ρομά από το νηπιαγωγείο έως και το λύκειο, αλλά και στην ενθάρρυνση νέων Ρομά ή ενηλίκων που δεν έχουν ολοκληρώσει την υποχρεωτική εκπαίδευση να συμμετέχουν σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες και δομές εκπαίδευσης ή και να επανασυνδεθούν με το εκπαιδευτικό σύστημα. Παράλληλα, οι εκπαιδευτικοί και εμψυχωτές, τα στελέχη εκπαίδευσης, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, διαμεσολαβητές και επιστημονικοί συνεργάτες, πέρα από την προσωπική τους κατάρτιση, επιμορφώνονται συνεχώς και εντός του Προγράμματος σε θέματα διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, καινοτόμων διδακτικών πρακτικών και διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας. Ειδικότερα, οι ψυχολόγοι, οι κοινωνικοί λειτουργοί μαζί με τους/τις διαμεσολαβητές/τριες λειτουργούν ως συνδετικοί κρίκοι ανάμεσα σε οικογένεια και σχολείο. Στον ίδιο άξονα ενεργούν και οι εκπαιδευτικοί του Προγράμματος παραδίδοντας ενισχυτικά μαθήματα εκτός σχολικού ωραρίου σε μαθητές και μαθήτριες Ρομά, με στόχο την ενίσχυση και τη βελτίωση της σχολικής τους επίδοσης. Τα μαθήματα στην Αττική και στις υπόλοιπες περιφέρειες πραγματοποιούνται απογευματινές ώρες κυρίως σε δημοτικά και γυμνάσια, σε συνεργαζόμενες ΜΚΟ αλλά και σε καταυλισμούς, λειτουργώντας υποστηρικτικά στην ύλη του σχολικού προγράμματος.

Αξίζει να αναφερθεί η αγαστή συνεργασία με την Ομάδα Δράσης του Γ. Σταμάτη, γενικού γραμματέα Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Καταπολέμησης της Φτώχειας. Η σχολική εμπειρία νοηματοδοτείται και επανανοηματοδοτείται συνεχώς μέσα από δράσεις που αφορούν τη γνώση που θα είναι χρήσιμη προς αξιοποίηση στη μετέπειτα ζωή τους διαγράφοντας μια διαφορετική πορεία. Η «πυξίδα» είναι προσανατολισμένη προς την επιτυχία και η αποτελεσματικότητα της Πράξης κάθε φορά αξιολογείται ανάλογα με την περιοχή παρέμβασης και τις δυσκολίες που αναδύονται σε αυτήν και όχι απαραίτητα με αριθμούς. Τα παιδιά είναι πρόσωπα. Ο Βασίλης, ο Γιώργος, η Μαρία, η Τσαμπίκα… Η μη τακτή φοίτηση είναι αναστρέψιμη και τα μαθησιακά κενά μπορούν να καλυφθούν.

«Κυρία, τι κάνεις; Δεν με γνώρισες; Ο Βασίλης είμαι…» με σταμάτησε στον δρόμο πέρυσι και αμέσως τον πήρα αγκαλιά! «Δεν κατάφερα να τελειώσω το σχολείο αλλά μου έμαθες πολλά και το παιδί μου, όταν κάνω, θα το στείλω κι αυτό!». Αυτό είναι το «στοίχημα» και η «ανταμοιβή» μας χρόνια ως συνεργάτες του Προγράμματος.

Ο Χρήστος Παρθένης είναι αν. καθηγητής Παιδαγωγικής και Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης στο ΕΚΠΑ.
Η Ξένια Λάμπρου είναι φιλόλογος με Msc στην Ψυχοπαιδαγωγική της Ενταξης: Ένα Σχολείο για όλους.