Παιδεία

Aς μην πολυλογούμε, ξοδεύουμε και λέξεις. Εχουμε πολλά ελαττώματα ως λαός, έστω κι αν δεν είναι αναγκαστικά αυτός ο λόγος που Ελληνίδα είναι αυτές τις ημέρες η αρνητική πρωταγωνίστρια στην Ευρώπη. Εχουμε όμως ανάμεσά μας και ανθρώπους υψηλής διαύγειας και σπάνιας ευαισθησίας. Να τους αγαπάμε και να τους προσέχουμε.

Η ομιλία ήταν για τη Σφαγή των Καλαβρύτων, αλλά θα μπορούσε να αναφέρεται και στη Σφαγή της Μαριούπολης ή της Μπούτσα. Διαβάστηκε στη χθεσινή επετειακή εκδήλωση από τον δήμαρχο της μαρτυρικής πόλης, καθώς ο άνθρωπος που την έγραψε και επρόκειτο να την εκφωνήσει, ο Μωυσής Ελισάφ, αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα υγείας. Και είναι ένα συγκλονιστικό κείμενο για ένα «έγκλημα χωρίς όνομα», για ένα ανοσιούργημα που άρχισε να προετοιμάζεται τουλάχιστον δέκα χρόνια πριν διαπραχθεί. Γιατί εκτός από τους «μικρούς τροχούς» της Ιστορίας, τις «μαριονέτες με γυάλινα μάτια που εκτελούν μια επιταγή σταλμένη από τον πυρήνα της κόλασης», υπάρχουν και όλοι εκείνοι που, «ενώ αμέριμνοι μοιράζονταν προφανώς το ψωμί μιας ανύπαρκτης αθωότητας, με πράξεις ή και με παραλείψεις επώαζαν το αβγό του φιδιού».

Πώς γίνεται – αναρωτιέται ο δήμαρχος Ιωαννίνων, «ένας από εκείνους τους επιζώντες που βίωσαν τον αναίτιο και απάνθρωπο αφανισμό όλων των δικών τους» – να παραδίδει η δημοκρατία τον εαυτό της στον σφαγιαστή της; Πώς φτάνει ένας λαός, για να θυμηθούμε τον Τόμας Μαν, «να τοποθετεί τόσο τυχάρπαστες ασημαντότητες σε ένα βάθρο τέτοιου μεγαλείου»; Πώς είναι δυνατόν να γίνεται δεκτή, εν ονόματι της δήθεν «καθαρότητας του αίματος», η διχοτόμηση του ακροατηρίου σε «καθαρόαιμους», προς τους οποίους απευθύνεται το «νικητήριο σάλπισμα», και «μη καθαρόαιμους», που παίρνουν σταδιακά τη θέση του «μιάσματος» και εν τέλει του «άσπονδου εχθρού»;

Κανένα μεγάλο γεγονός δεν ανήκει στον έναν, τονίζει ο Ελισάφ. Η ευθύνη και η ενοχή μοιράζονται σε πολλούς. Και για να εμποδιστεί μια υποτροπή της βαρβαρότητας στο μέλλον, ένας δρόμος υπάρχει: μια νέα παιδεία, «που αποσκοπεί στο να καταστήσει το άτομο αυτόνομο, αυτοπροσδιορίσιμο, επαναστοχαζόμενο πάνω στις αρχές που κάνουν τον άνθρωπο να είναι άνθρωπος». Μια παιδεία «που θα έχει ως βασική αρχή όχι την ύπαρξη, αλλά τη συνύπαρξη, όχι την επικράτηση, αλλά τη συναίνεση». Μια παιδεία που θα επιτρέπει στο άτομο να αντιστέκεται και να μη γίνεται εργαλείο στα χέρια μισαλλόδοξων σωτήρων. Γιατί, όπως έλεγε ο Καστοριάδης, όταν οι πολίτες αποφασίζουν να είναι πρόβατα, τότε ο τσοπάνης πάντα θα υπάρχει. Μόνο που στη συνέχεια θα καραδοκούν και οι λύκοι. Και η θηριωδία των Καλαβρύτων δεν θα είναι πίσω μας. Θα είναι μπροστά μας.

«Η επιβίωσή μας στο έτσι κι αλλιώς αβέβαιο και θορυβώδες μέλλον μας εξαρτάται και από την πιστή αναβίωση του παρελθόντος», υπενθυμίζει ο Ελισάφ. Και η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, που παρέστη στην εκδήλωση, υποσχέθηκε: «Δεν λησμονούμε και δεν εφησυχάζουμε».