Δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνη με τον Πούτιν

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν μπορεί να περιμένει περισσότερες ουκρανικές επιθέσεις βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια, όπως εκείνες που σημειώθηκαν σε δύο αεροπορικές βάσεις την περασμένη εβδομάδα. Οι αμερικανικές προσπάθειες να πειστούν οι ηγέτες του Κιέβου να μην πάνε τον πόλεμο στη Ρωσία ως αντίποινα για τις ανελέητες επιθέσεις του Πούτιν στον λαό και τις πόλεις τους με πυραύλους και drones ήταν καταδικασμένες. Οι Αμερικανοί ζητούσαν υπερβολικά πολλά.

Στην πραγματικότητα, οι προσπάθειες του ΝΑΤΟ να περιοριστεί ο πόλεμος εντός των συνόρων της Ουκρανίας έχουν ήδη αποτύχει. Ενώ το ψύχος του χειμώνα εντείνεται, ο αδίστακτος τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιεί ο Πούτιν ως όπλο την παροχή αερίου πονάει ολόκληρη την Ευρώπη.

Διπλωματικά, η προσπάθειά του να διχάσει τους αντιπάλους του εντείνεται. Ο θαυμαστής του Πούτιν, ο Ούγγρος Βίκτορ Ορμπαν, μπλόκαρε την περασμένη εβδομάδα 18 δισεκατομμύρια ευρώ σε ευρωπαϊκή μακροοικονομική στήριξη στην Ουκρανία. Οι πρεσβείες της Ουκρανίας στην ΕΕ δέχονται επιθέσεις. Ποιος έδωσε το πράσινο φως;

Η Φινλανδία και η Σουηδία, δύο χώρες που έχουν αιτηθεί την ένταξή τους στο ΝΑΤΟ, αναφέρουν όλο και περισσότερες κυβερνοεπιθέσεις. Ο Πούτιν συνδαυλίζει τους φόβους μιας στρατιωτικής υπερχείλισης. Πολωνία και Μολδαβία έχουν βιώσει πρόσφατα διασυνοριακές τρομάρες. Και ο απερίσκεπτος πρόεδρος της Ρωσίας εγείρει για μία ακόμα φορά το φάσμα των πυρηνικών όπλων.

Οταν ο Πούτιν μίλησε για μία δυνητικά «μακρά διαδικασία», δεν αναφερόταν μόνο στην «ειδική στρατιωτική επιχείρησή» του. Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζει τώρα τη σύγκρουση είναι σαν μία ιστορική, συνολική αντιπαράθεση ανάμεσα στη Ρωσία με τα ομόφρονα απολυταρχικά κράτη και τις δυτικές δημοκρατίες.

Μάλλον δεν τα είχε σχεδιάσει έτσι. Ομως η αποτυχία του να καθυποτάξει γρήγορα την Ουκρανία, οι επακόλουθες, επανειλημμένες τακτικές γκάφες και η ανάγκη του να επιβιώσει πολιτικά και προσωπικά τον οδηγούν προς ιδεολογικές και στρατηγικές, καθώς και στρατιωτικές, κλιμακώσεις. Δεν τον στρίμωξε το ΝΑΤΟ στη γωνία. Ο ίδιος το έκανε στον εαυτό του.

Αυτό που μοιάζει να θέλει ο Πούτιν είναι μια επιστροφή σε ένα οργουελικό, ψυχροπολεμικό μοντέλο ενός κόσμου χωρισμένου σε ανταγωνιστικά μπλοκ εξουσίας, εγκλωβισμένα στην αντιπαλότητα, που ανταγωνίζονται για ακολούθους και περιουσιακά στοιχεία, και που κυβερνώνται κατασταλτικά – τουλάχιστον στη μία πλευρά – από ενσταλαγμένο μίσος, μαζικές παρακολουθήσεις και φόβο.

Πόσο μεγάλη είναι η αντίθεση ανάμεσα σε αυτή τη δυστοπική προοπτική και στο εναλλακτικό πρότυπο που παρουσίασε την περασμένη εβδομάδα ο γερμανός καγκελάριος. Για κεντροαριστερό, Σοσιαλδημοκράτη πολιτικό, ο Ολαφ Σολτς αποπνέει έναν εντυπωσιακό συντηρητισμό. Απεχθάνεται ξεκάθαρα την αλλαγή. Θα προτιμούσε να γίνουν τα πράγματα όπως ήταν. Αυτό, αφήνει να εννοηθεί, σημαίνει αποκατάσταση της συνεργατικής σχέσης της Ευρώπης με τη Ρωσία, αν όχι τον σημερινό της ηγέτη, και επιστροφή στην ιδέα περί ασφάλειας μέσω του εμπορίου και της κοινής ευημερίας που επικράτησε μετά το 1989. Κάποιοι λένε πως οι πράξεις του Πούτιν τουλάχιστον από το 2008, όταν εισέβαλε στη Γεωργία, αποδεικνύουν πως όλα αυτά είναι μία ψευδαίσθηση. Αλλά ο Σολτς πιάνεται από αυτήν σαν τον πνιγμένο από τη σανίδα.

Πολλοί Ευρωπαίοι και σχεδόν οι μισοί Αμερικανοί θέλουν μία ειρήνη μέσω διαπραγματεύσεων. Εντούτοις, πολλοί στο «στρατόπεδο της δικαιοσύνης» αποκαλούν τον Σολτς κατευναστή και λένε πως παρόμοιες ελπίδες είναι αφελείς. Οι Ουκρανοί αποκλείουν τον οποιονδήποτε συμβιβασμό. Θέλουν να δουν τον Πούτιν να δικάζεται για εγκλήματα πολέμου – κάτι που σίγουρα αποτελεί κομμάτι οποιουδήποτε βασισμένου στο δίκαιο μονοπατιού προς την επίλυση της διαμάχης. Ο ίδιος ο Πούτιν δεν δείχνει κανένα ενδιαφέρον για συνομιλίες.

Αυτό είναι, με δύο λόγια, το άμεσο, φαινομενικά αξεπέραστο πρόβλημα που εμποδίζει κάθε σχέδιο και όνειρο για κάποια καλόβουλη μεταπολεμική διευθέτηση. Οσο παραμένει ο Πούτιν στην εξουσία, προωθώντας φαντασιώσεις για μία αναγεννημένη ρωσική παγκόσμια αυτοκρατορία και καταλαμβάνοντας κυρίαρχα εδάφη της Ουκρανίας, ο δρόμος εμπρός είναι αποκλεισμένος.

Η πτώση του Πούτιν είναι προαπαιτούμενο για μία βιώσιμη ειρήνη.