Ενσωμάτωση, αφομοίωση και άλλες παρανοήσεις

Μια υπόθεση αστυνομικής καταδίωξης με θύμα έναν Ρομά συνάνθρωπό μας προκάλεσε κύμα σχολιασμού για τη διαβίωση των Ρομά στη χώρα μας. Μια συζήτηση που κατά κανόνα γίνεται συγκυριακά και χωρίς στοιχεία, μόνο με προσωπικές απόψεις και προκαταλήψεις. Είναι ενδεικτικό άλλωστε ότι σε μια υπόθεση με θύμα ένα ανήλικο παιδί και παρότι έχει ασκηθεί δίωξη σε αστυνομικό, δεν συζητούμε π.χ. για καταδίκες της Ελλάδας στο ΕΔΔΑ για αυθαιρεσίες και παρανομίες της ΕΛ.ΑΣ. και για ανάλογες καταγραφές του Συνηγόρου του Πολίτη, αλλά καταλήγουμε πάλι να ακούμε «αναλύσεις» για το πού οφείλεται το πλημμέλημα ενός 16χρονου που νοσηλεύεται με κρανιοεγκεφαλική κάκωση.

Οι επικρατούσες «αναλύσεις» κατά κανόνα βασίζονται στην άποψη ότι η μη ενσωμάτωση των Ρομά είναι επιλογή τους. Ετσι, αυθαίρετα, χωρίς δημογραφικά δεδομένα (που μάλλον τις διαψεύδουν). Και συχνά συνοδεύονται από την απαίτηση η στήριξη της πολιτείας να δίνεται υπό την προϋπόθεση ότι οι Ρομά θα αφομοιωθούν πολιτισμικά. Θα κάνουν τις δουλειές που θέλουμε, όσα παιδιά θελουμε, θα παντρεύονται σε όποια ηλικία θελουμε. Παρότι – μαντέψτε – οι γάμοι ανηλίκων δεν απαγορεύονται και μεταξύ 2000 και 2016 είχαμε 9.407 νόμιμους και επίσημους γάμους ανήλικων στην Ελλάδα. Τους κάνει λιγότερο ενοχλητικούς; Για την υπογράφουσα όχι. Δεν είναι, όμως, όσα μας ενοχλούν παράνομα.

Πριν, λοιπόν, κάνουμε τη συζήτηση αυτή, καλό είναι να ξεκαθαρίσουμε δυο πράγματα. Το πρώτο είναι ότι είναι άλλο πράγμα κανείς να επιθυμεί την ενσωμάτωση κι είναι άλλο πράγμα να απαιτεί την αφομοίωση. Η μόνη απαίτηση που δεσμεύει όλους μας είναι η τήρηση των νόμων. Σε μια φιλελεύθερη κοινωνία δεν μπορεί κανείς να μας αναγκάσει να είμαστε κοινωνικά όντα, κατά την πλειοψηφικά αποδεκτή έννοια, ακόμη κι αν μεταξύ μας συμφωνούμε ότι οι αντικοινωνικές συμπεριφορές δεν είναι κι ό,τι καλύτερο για την αρμονική συμβίωσή μας. Κι όποιος απαιτεί τέτοιους εξαναγκασμούς για ολόκληρες κοινωνικές ομάδες ή/και φυλές φλερτάρει ανοιχτά με τον ρατσισμό.

Το δεύτερο είναι ότι καμιά πολιτική ενσωμάτωσης δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς δημογραφικά δεδομένα και σε ένα κράτος χωρίς συνέχεια, που περιορίζεται σε δράσεις ευρωπαϊκών προγραμμάτων συγκεκριμένης χρονικής διάρκειας ελλείψει μακροπρόθεσμων σχεδιασμών που θα αποφέρουν αποτελέσματα σε βάθος χρόνου. Οτιδήποτε άλλο είναι μισές δουλειές για να έχουν κάποιοι κάτι να επικαλεστούν στα ευχολόγιά τους.