Οι δημοσκοπήσεις δεν είναι μαντεψιές

Το έχω συνηθίσει πια. Οσοι δεν βολεύονται με την πραγματικότητα μέμφονται εκείνους που τη διαπιστώνουν και την καταγράφουν.

Στην πανδημία τα έβαζαν με τους γιατρούς. Μετά τσακώνονταν για τα εμβόλια. Σε περίοδο σεισμικής δραστηριότητας στόχος τους γίνονται οι σεισμολόγοι.

Παραδοσιακά επιτίθενται στους δημοσιογράφους και τα μέσα ενημέρωσης. Γενικότερα «στα κανάλια». Και φυσικά στις δημοσκοπήσεις.

Η αδυναμία κατανόησης των πραγμάτων τους οδηγεί να αμφισβητούν τα πράγματα.

Δεν το ζούμε για πρώτη φορά. Σε διαφορετικές μορφές είναι τυπική αντίδραση ανθρώπων που βλέπουν να αμφισβητείται ο υποκειμενισμός και το νιτερέσο τους.

Και δεν είναι ανεξήγητο. Χρειάζεται μεγάλη συγκρότηση για να αποστασιοποιηθεί κάποιος από το συμφέρον, τις προσλήψεις και τις απόψεις του.

Στην Ελλάδα αυτή η αντίδραση είναι ίσως εντονότερη από αλλού διότι στη χώρα μας και ο υποκειμενισμός και το νιτερέσο αποτελούν ισχυρότερους διαμορφωτές συμπεριφορών.

Υποθέτω πως είναι η ανατολίτικη ανορθολογική πλευρά μας. Σε συνδυασμό ενδεχομένως με την αδυναμία κατανόησης, αν όχι την καχυποψία, απέναντι σε κάθε επιστημονική διαδικασία κάπως μπερδεμένη.

Είναι η τυπική επιφυλακτικότητα του ανθρωπάκου που θεωρεί ότι δεν χρειάζεται να πάρει αντιπυρετικά διότι η μάνα του γιάτρευε τον πυρετό με ζάχαρη και λεμόνι.

Πάμε στην ουσία. Τι είναι οι δημοσκοπήσεις;

Αν κάποιος τις θεωρήσει μαντεψιές, τότε προφανώς ούτε τις έχει καταλάβει, ούτε τις χρειάζεται. Ο καθένας μπορεί να κάνει μία μαντεψιά και να ζήσει μαζί της ή να παίξει Τζόκερ.

Η χρησιμότητα των δημοσκοπήσεων όμως δεν είναι να λένε τι θα γίνει. Αλλά να βοηθήσουν να καταλάβεις τι φρονούν οι άνθρωποι γύρω σου, πώς εξηγούν τις συμπεριφορές και από τι εξαρτούν τις επιλογές τους απέναντι σε κάτι που γίνεται.

Αυτή η βοήθεια είναι ανεκτίμητη.

Πάμε να το δούμε σε ένα εντελώς πρόσφατο παράδειγμα. Την τελευταία εβδομάδα είχαμε τρεις δημοσκοπήσεις (Metron Analysis, Pulse, Marc) που διενεργήθηκαν για λογαριασμό τριών καναλιών (Mega, Σκάι, Ant1) και παρουσιάστηκαν αντιστοίχως στις 23/11, 24/11 και στις 29/11.

Απέναντι στο προφανές ερώτημα της ψήφου και οι τρεις δημοσκοπήσεις λένε εντυπωσιακά το ίδιο πράγμα.

n  Η Pulse δίνει μια διαφορά οκτώ μονάδων στην πρόθεση ψήφου μεταξύ των δύο πρώτων κομμάτων με τη ΝΔ στο 33% και τον ΣΥΡΙΖΑ στο 26%.

Αν αφαιρέσεις τους αναποφάσιστους και την αδιευκρίνιστη ψήφο, η δημοσκοπική εκτίμηση ψήφου γίνεται 36,3% για τη ΝΔ και 28,6% για τον ΣΥΡΙΖΑ. Διαφορά οκτώ μονάδων.

n  Η Metron Analysis δίνει επίσης οκτώ μονάδες διαφορά με τη ΝΔ στο 28,9% και τον ΣΥΡΙΖΑ στο 20,9%.

Στη δημοσκοπική εκτίμηση ψήφου, η ΝΔ φτάνει στο 36,5% και ο ΣΥΡΙΖΑ στο 26,3%. Διαφορά 10,3 μονάδες.

n  Στη Marc η διαφορά είναι κι εδώ οκτώ μονάδες στην πρόθεση ψήφου με τη ΝΔ στο 32% και τον ΣΥΡΙΖΑ στο 24%.

Αφαιρώντας τους αναποφάσιστους και την αδιευκρίνιστη ψήφο, η δημοσκοπική εκτίμηση ψήφου γίνεται 36,2% για τη ΝΔ και 27,2% για τον ΣΥΡΙΖΑ. Διαφορά εννέα μονάδων.

Με άλλα λόγια, και οι τρεις μετρήσεις δίνουν σχεδόν ταυτόσημα αποτελέσματα και ως προς την εκλογική ισχύ των κομμάτων και ως προς τις μεταξύ τους διαφορές.

Η ΝΔ είναι στο 36,3%, στο 36,5% και στο 36,2% αντίστοιχα. Ο ΣΥΡΙΖΑ στο 28,6%, στο 26,3 και στο 27,2%. Η διαφορά στις 8, στις 9 και στις 10,3 μονάδες.

Αυτά για την ψήφο. Τι σκέφτονται όμως οι άνθρωποι ώστε να ψηφίζουν έτσι;

Στην Pulse ο Μητσοτάκης προηγείται του Τσίπρα σε όλες τις μεταξύ τους συγκρίσεις. Ο Μητσοτάκης παίρνει από 35% έως 43% ανά περίπτωση. Και ο Τσίπρας από 26% έως 27%.

Το ίδιο ισχύει στη Metron. Στην επιλογή πρωθυπουργού μάλιστα ο Μητσοτάκης προηγείται του Τσίπρα 20 μονάδες (37/17).

Το ίδιο και στη Marc. Ο Μητσοτάκης παίρνει από 38% έως 56,5% και ο Τσίπρας από 25,3% έως 36%.

Οπως δηλαδή κι αν μετρήθηκε η σύγκριση, ο Μητσοτάκης έχει πλήρη υπεροχή. Μια υπεροχή που παραμένει αδιαμφισβήτητη σε όλες ανεξαιρέτως τις δημοσκοπήσεις της τελευταίας πενταετίας – έχουν γίνει περισσότερες από τριακόσιες κι από πολλές εταιρείες.

Να λοιπόν ένα δημοσκοπικό εύρημα ίσως πιο ενδιαφέρον κι από την πρόθεση ή την εκτίμηση ψήφου.

Για τρεις λόγους.

Πρώτον, επειδή ο ΣΥΡΙΖΑ έχει επενδύσει στο πρωθυπουργικό προφίλ του Τσίπρα και σε ένα αίτημα επιστροφής και δικαίωσής του. Η απήχηση όμως και το αίτημα δεν καταγράφονται κάπου. Αποτελούν εκτιμήσεις των φίλων του.

Δεύτερον, επειδή ο ΣΥΡΙΖΑ πολιτεύεται θεωρώντας περίπου δεδομένη μια υπεροχή του Τσίπρα έναντι του Μητσοτάκη. Αλλά ούτε αυτή προκύπτει από κάποιο στοιχείο.

Τρίτον, επειδή την εποχή της προσωποποίησης της πολιτικής και σε ένα πρωθυπουργικό σύστημα, η υστέρηση ενός υποψήφιου πρωθυπουργού είναι μεγάλο μειονέκτημα έναντι της αντίπαλης παράταξης.

Προφανώς ο Τσίπρας δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα του ΣΥΡΙΖΑ, ούτε αποτελεί ο άνθρωπος τη μοναδική εξήγηση της υστέρησής του. Αλλά είναι σαφώς ευκολότερο να αμφισβητηθεί ένα εύρημα, παρά να αναλυθεί η σημασία του.

Χρησιμοποίησα το παραπάνω παράδειγμα για να σημειώσω τη διάσταση μεταξύ της εσωτερικής πεποίθησης ενός κόμματος και της γενικότερης αίσθησης του εκλογικού σώματος.

Υποχρεούνται άραγε τα κόμματα να υποτάσσονται σε αυτήν τη γενική αίσθηση; Ασφαλώς όχι. Υπάρχουν κόμματα που δεν το κάνουν ή που δεν ενδιαφέρονται, όπως το ΚΚΕ.

Αλλά η «ανυποταγή» έχει συνέπειες και κυρίως εξηγεί πολλά πράγματα που σε πρώτη ματιά φαίνονται δυσεξήγητα.

Οταν λοιπόν οι πολιτικοί επιτίθενται στις δημοσκοπήσεις είναι κυρίως επειδή δυσκολεύονται να καταλάβουν τι τους λένε ή επειδή δεν τους αρέσουν εκείνα που ακούν.

Με αποτέλεσμα να μην ακούν.