Το «Κέντρο» των διαψευσμένων ή το σπίτι των ανένταχτων;

Το «Κέντρο» είναι περιζήτητο, δυσεύρετο ή θνήσκον; Τις αλλεπάλληλες νίκες του ΣΥΡΙΖΑ το 2015, μάλλον δεν τις έδωσε το «Κέντρο», ούτε τη νίκη στη ΝΔ το 2019. Θυμίζω την εθνικιστική αντιπολίτευση, με αιχμή τη συμφωνία των Πρεσπών και το Προσφυγικό, στην οποία είχε «καταφύγει» το συντηρητικό κόμμα. Αλίευε από μια δεξαμενή, μάλλον δεξιότερα του παραδοσιακού ακροατηρίου της, είτε της καραμανλικής είτε της μητσοτακικής τεχνοτροπίας.

Τα κομματικά επιτελεία πρωτίστως προϋποθέτουν το «Κέντρο» στις αναλύσεις τους. Το «Κέντρο» όμως υπάρχει; Ή αποτελεί ένα βολικό επινόημα που προσφέρει ερμηνευτικές ευκολίες στους αναλυτές; Και είναι διαγενεακό, διαχρονικό; Δίπλα στις γενιές των νοικοκυραίων, δίπλα στην παλαιά έννοια «κεντρώος» ως στέψη ενός επιβεβαιωμένου και συγχρόνως φιλόδοξου μικροαστού, υπάρχει «Κέντρο» στις ηλικίες του εργασιακού άκρου;

Στις ηλικίες όπου η ελαστική μορφή εργασίας, η ανύπαρκτη ασφαλιστική κάλυψη, η μεταβλητότητα και ο εργασιακός νομαδισμός είναι σχεδόν παγιωμένα εργασιακά (και κοσμοθεωρητικά) μοντέλα, τι είδους «Κέντρο» μπορεί να υπάρξει; Ποια νηφαλιότητα μπορεί να θεμελιωθεί στην «ντελιβεροποίηση» κάθε μορφής εργασίας; Στη μόνιμη υποβάθμιση του εργασιακά ενεργού πολίτη; Αναζητούνται νοηματικές πειθαρχίες στον προσδιορισμό μιας έννοιας (αδρανούς, όπως είναι το Κέντρο), μέσα σε μια ολικά αποσταθεροποιημένη πραγματικότητα. Ο «νοικοκύρης» του καραμανλικού ιδανικού που ταλαντευόταν ανάμεσα στα μεγάλα κόμματα εξουσίας επιζεί ίσως στις μεγάλες ηλικίες που έχουν άλλον βιωματικό χάρτη και εμπειρίες, δεν υπάρχει στις γενιές της κρίσιμης παραγωγικής ζώνης.

Οι επικοινωνιακές μάχες λοιπόν, ο διαμοιρασμός ποσοστών στις μετρήσεις, η ρητορική και οι εκτιμήσεις για τις μεταμορφώσεις των κομμάτων, η ένταξη προσώπων – σημάτων της κεντρώας αφήγησης, είναι μια ξέπνοη εννοιολογική επίκληση, και όχι μια δομημένη πολιτική αναζήτηση; Θέλω να πω (ξεπερνώντας το ερωτηματικό τέχνασμα) ότι ο κεντρώος χώρος είναι πολύ περισσότερο ισχυρισμός, περισσότερο μια επιπλέουσα αναφορά και λιγότερο μια κοσμοθεώρηση που μάλιστα δίνει νίκες και εξασφαλίζει την εξουσία.

Οταν ένας νέος, νέα, με μόρφωση και κατάρτιση, έχουν γίνει συλλέκτες πιστοποιήσεων σε όλα τα ανταλλακτήρια ξένης γλώσσας, υπολογιστών κ.λπ. που υπάρχουν σε κάθε γειτονιά, όταν έχουν συλλέξει δύο ή τρία (επί πληρωμή ενίοτε) μεταπτυχιακά, εκτός από τις καλές προπτυχιακές σπουδές, για να πιάσουν, στο τέλος, δουλειά με «οκτάμηνα» σε κάποιον δήμο, ή να μπουν με μια παρόμοια σύμβαση, εισπράκτορες σε εισπρακτική εταιρεία, πωλητές σε κάποια εταιρεία κινητής, χειριστές ιστοσελίδων με ακίνητα ή να εργαστούν στο «προποτζίδικο» ή το καφέ της γειτονιάς, πόσο κεντρώοι μπορούν να νιώσουν σε αυτό το άκρο; Αστεγοι θεσμικά, άστεγοι εργασιακά, προ-απαξιωμένοι πολίτες μιας πραγματικότητας όπου το μόνο που νομιμοποιεί ως παράδειγμα συστημικής ένταξης είναι ο «κομματικός σωλήνας» που ανέρχεται, ο «κουμπάρος» που τρυπώνει, ο «κολλητός» που παίρνει τη δουλειά κ.λπ. Οταν στην ισχνή παραγωγική και εργασιακή πραγματικότητα βρίσκονται αχρηστευμένα, σημαντικά διανοητικά προσόντα, αλλά και πλήθος τυπικών ή ουσιαστικών βεβαιώσεων, όταν ο νέος, η νέα έχουν παρακολουθήσει όλων των ειδών τα επιτηδευμένα και συχνά εκτός τόπου και χρόνου «σεμινάρια», όταν έχουν διανύσει την έρημο μιας διά βίου υποταγής και δεν εισέρχονται ποτέ στον χώρο δημιουργίας, στον χώρο της παραγωγικής δημιουργίας, τι σόι «κέντρο» μπορεί να συστήσουν, τι συνείδηση μέλλοντος μπορούν να διαμορφώσουν;

Συγκροτείται ένα είδος μηδενιστή, που θα μεγαλώνει την γκρίζα ζώνη, όχι των αναποφάσιστων (όπου τους κατατάσσουν οι μετρήσεις και οι αναλύσεις) αλλά των διαψευσμένων που βαφτίζονται «αναποφάσιστοι», που βαφτίζονται «κεντρώοι», που βαφτίζονται «απογοητευμένοι». Η γκρίζα ζώνη των μοναχικών, των αφανισμένων, των δυσπερίγραπτων, που θέλουν να ξεμπερδεύουν με το πρόωρο γήρας που φτιάχτηκε για αυτούς και τους φυλακίζει για πάντα.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ