Υιοθεσίες και κενά της πρόνοιας

Γράφοντας προχθές για τις φιλανθρωπικές δομές φιλοξενίας παιδιών, για τα ιδρύματα και για τη δύσκολη ζωή σε περιβάλλον ιδρυματισμού, δεν ήξερα πόσες ευαίσθητες χορδές αναγνωστών θα έξυνα, πόσα μηνύματα θα λάμβανα. Επιτρέψτε μου να επανέλθω στο θέμα, προσπαθώντας να βάλω στη συζήτηση διάφορες πτυχές του ζητήματος, που δείχνουν την πολυπλοκότητά του.

Καταρχήν, όμως, χρειάζεται να πω κάτι επί της ουσίας: ότι γράφοντας με αφορμή τα όσα έρχονται στο φως της δημοσιότητας για την Κιβωτό του Κόσμου, δεν σημαίνει ότι έχω δικάσει και αποφασίσει ενοχή και ποινές. Δεν είναι αυτή η δουλειά μας. Απλώς, αφουγκράζομαι. Κατανοώ ότι ενδεχομένως υπάρχουν ποινικές ευθύνες για ορισμένους, αν επαληθευτούν οι κατηγορίες που δημοσιεύτηκαν για σεξουαλική παρενόχληση τροφίμων. Κατανοώ επίσης ότι οι Αρχές διερευνούν καταχρήσεις, στο όνομα της φιλανθρωπίας. Για να αντιμετωπίζουν τέτοια θέματα υπάρχουν οι διωκτικές αρχές και η δικαιοσύνη.

Επιστρέφω όμως στη δυστυχία λόγω του ιδρυματισμού. Αν ο ιδρυματισμός είναι εμπειρικός, ή στηρίζεται στη θρησκευτική αντίληψη για τη φιλανθρωπία, τα παιδιά που φιλοξενούνται σε τέτοιες δομές σε συνθήκες ψυχολογικής πίεσης, κινδυνεύουν να αντιμετωπίζουν προβλήματα σε όλη τους τη ζωή και συχνότατα να οδηγηθούν σε αντικοινωνικές συμπεριφορές. Προφανώς, σε δομές στις οποίες ο έλεγχος της Πολιτείας είναι πιο συστηματικός, ίσως τα πράγματα είναι καλύτερα. Αλλά σε κάθε περίπτωση, ο ιδρυματισμός είναι ιδρυματισμός – και πολύ σωστά η υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων με αντικείμενο θέματα πρόνοιας και κοινωνικής αλληλεγγύης Δόμνα Μιχαηλίδου διεκδικεί την αλλαγή του μοντέλου.

Ωστόσο, πατέρας υιοθετημένου παιδιού επικοινώνησε μαζί μου για να μου πει ότι τα πράγματα ίσως να μη δικαιολογούν την αισιοδοξία της υφυπουργού. Επειδή η Ελλάδα, μου λέει, δεν είναι Σουηδία, η κοινωνία της δηλαδή υπολείπεται άλλων ευρωπαϊκών κοινωνιών σε τέτοια ζητήματα. Η αναδοχή στην Ελλάδα είναι κάτι ιδιότυπο, προσθέτει. Οι Ελληνες αναλαμβάνουν την ευθύνη παιδιών ως ανάδοχοι, επειδή τελικός σκοπός τους είναι να τα υιοθετήσουν, ούτε να τα δώσουν σε κάποιον άλλο που επιδιώκει κι εκείνος να υιοθετήσει ούτε να τα επιστρέψουν στο Ιδρυμα. Και στην Ελλάδα, το πρόβλημα της υιοθεσίας είναι οξύ, θέλει πολύ χρόνο, πολλή πίεση, χρήματα, χωρίς και πάλι να είναι κανείς βέβαιος ότι θα φτάσει στο περιπόθητο αποτέλεσμα. «Πηγαίνετε μια μέρα σε ένα δικαστήριο που δικάζει τις υιοθεσίες», μου λέει ο συνομλητής μου, «μήπως και καταλάβετε ποιος φταίει για τα παρατημένα παιδιά, γιατί δεν πρόκειται να κλείσουν ποτέ τα ιδρύματα και πώς γίνονται οι υιοθεσίες στην Ελλάδα».

***

Ο τόνος του είναι πικρός. Πικρή είναι και η επισήμανση σε πρόσφατα δημοσιεύματα της δημοσιογράφου Αννας Δαμιανίδη και του ιστορικού Βαγγέλη Κούμπουλη, μιας άλλης πτυχής των κενών πρόνοιας: της δυνατότητας που δίνει το κράτος σε γονείς να παραβιάζουν τη νομιμότητα, κρατώντας τα παιδιά τους μακριά από το σχολείο και χρησιμοποιώντας τα για να συμπληρώσουν το κοινωνικό εισόδημα. Η αναφορά τους στα ανήλικα τσιγγανάκια που, ακόμα και στο κέντρο της Αθήνας, επαιτούν, συχνά παίζοντας, ανενόχλητα, είναι ένδειξη ότι ως κοινωνία έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε. Ο Βαγγέλης Κούμπουλης με ωμότητα επισημαίνει:

«Καμία μέριμνα, καμιά φροντίδα, καμιά αυστηρότητα απέναντι στους γονείς και στους κηδεμόνες αυτών των παιδιών, που αδιαφορούν για την τύχη τους, τίποτα. Ούτε Δικαιοσύνη, ούτε Μέριμνα».

————

Το Πρωτοδικείο της Φλώρινας, που ενέκρινε σύλλογο μακεδονικής γλώσσας και το δικαίωμά του να τη διδάσκει στην Ελλάδα, δεν έκανε τίποτα παραπάνω από το να εφαρμόσει τον νόμο. Η Ελλάδα, με τη Συμφωνία των Πρεσπών, συνομολόγησε η γειτονική χώρα να ονομάζεται Βόρεια Μακεδονία και η γλώσσα της μακεδονική. Η κυβέρνηση Τσίπρα, που οδηγήθηκε σε αυτή τη συμφωνία, δεσμεύει τη χώρα μας – χωρίς εκ των υστέρων να υπάρχει δυνατότητα μονομερούς αθέτησης των όρων της συμφωνίας. Τελεία. Επόμενο επεισόδιο: ραντεβού στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

——-

Η ειρωνεία του Χριστιανόπουλου

«Και τι δεν κάνατε για να με θάψετε, όμως ξεχάσατε πως ήμουν σπόρος». Εξεπλάγησαν πολλοί που η Μέγκαν Μαρκλ χρησιμοποίησε έναν γνωστό στίχο του μακαρίτη Ντίνου Χριστιανόπουλου σε ένα από τα τελευταία της πόντκαστ. Αν ζούσε ο Χριστιανόπουλος ίσως να εκπλησσόταν κι αυτός, από το λίγο που τον ήξερα μάλλον θα κρυφογελούσε κρυφοκολακευμένος, δεν είμαι πάντως σίγουρος ότι τελικά θα τον ευχαριστούσε το ότι η ηθοποιός και νυν δούκισσα του Σάσεξ (για όσους γοητεύονται από το στόρι της βασιλικής οικογένειας της Αγγλίας) χρησιμοποιεί τον στίχο του για να δώσει αφ’ υψηλού συμβουλές στο κοινό της.

Ο Χριστιανόπουλος, δικαίως, σιχαινόταν τη χρησιμοθηρική αποσπασματικότητα της ποίησής του – και όλων των ποιήσεων που τον ενδιέφεραν. Σιχαινόταν, επίσης, την ελαφρότητα, την επιφανειακή προσέγγιση της ζωής. Ακόμα βλέπω με σαδιστική ευχαρίστηση την ειρωνική αποστασιοποίησή του από δημοφιλή δημοσιογράφο που του έπαιρνε τηλεοπτική συνέντευξη, αδυνατώντας να καταλάβει ότι υπάρχει μια εσωτερική ζωή, πέρα από την επιφανειακότητα που συχνά αποθεώνουν τα μαζικά μέσα.

Μερικές φορές λείπει από τις δημόσιες συζητήσεις αυτού του τύπου το περιφρονητικό σκώμμα, η ελεγκτική ειρωνεία του, αυτού και λιγοστών άλλων, αντίδοτο και στη φτήνεια και στον φανατισμό.