Αλλαγή στο μοντέλο παιδικής προστασίας

Η έννοια της οικογένειας αναφέρεται περισσότερες από δώδεκα φορές στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, υπογραμμίζοντας τον θεμελιώδη ρόλο της στην ανάπτυξη ενός παιδιού. Η UNICEF στηρίζει τη μεταρρύθμιση της παιδικής μέριμνας προς την κατεύθυνση αυτή εδώ και δεκαετίες. Το 2015, 5-10 εκατομμύρια παιδιά ζούσαν σε ιδρύματα παγκοσμίως. Φτώχεια, κοινωνική στέρηση, παιδικές ασθένειες, αναπηρίες, φυσικές και ανθρωπογενείς καταστροφές, παιδική κακοποίηση και παραμέληση είναι παράγοντες που οδηγούν στην ιδρυματοποίηση. Η ιδρυματοποίηση έχει βαθιά επίδραση στη σωματική υγεία ενός παιδιού και συχνά συνδέεται με μακροχρόνια προβλήματα ψυχικής υγείας. Η εκτεταμένη παραμονή σε ιδρύματα και η έκθεση σε ιδρυματική φροντίδα στη βρεφική ηλικία είναι ιδιαίτερα επιζήμιες, προκαλώντας επιπτώσεις στην κοινωνική, κινητική και γλωσσική ανάπτυξη. Τουλάχιστον 80% των ιδρυματοποιημένων παιδιών είναι κάτω του μέσου όρου σε αυτούς τους τομείς.

Ηδη ευάλωτα παιδιά λόγω του αποχωρισμού από τις οικογένειές τους διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο κακοποίησης που σπάνια θα καταγγείλουν ή θα αναζητήσουν βοήθεια. Σύμφωνα με παγκόσμια μελέτη του ΟΗΕ το 2006, η βία εντός ιδρυμάτων ήταν έξι φορές μεγαλύτερη από τη βία σε ανάδοχη φροντίδα με σχεδόν τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες σεξουαλικής κακοποίησης. Τα παιδιά με αναπηρίες διατρέχουν ακόμη υψηλότερο κίνδυνο. Προκαλεί αισιοδοξία το γεγονός ότι, όταν τα παιδιά εγκαταλείπουν τα ιδρύματα και τοποθετούνται σε εναλλακτικές μορφές φροντίδας (υιοθεσία, συγγενική ή ανάδοχη μέριμνα), οι δείκτες βελτιώνονται δραστικά. Για τη σωστή ανάπτυξη ενός παιδιού δεν αρκεί η κάλυψη των υγειονομικών και διατροφικών του αναγκών. Η ιδρυματική περίθαλψη είναι συνήθως ασυνεπής, παρέχεται από φροντιστές που, παρά το πόσο καλοπροαίρετοι και αφοσιωμένοι μπορεί να είναι, συχνά έχουν περιορισμένες γνώσεις επί του αντικειμένου, με συχνή εναλλαγή προσωπικού, η οποία περιορίζει την οικοδόμηση σχέσεων. Παιδιά μπορεί επίσης να βιώσουν κακομεταχείριση από συνομηλίκους. Η ιδρυματική μέριμνα συχνά στερεί το δικαίωμα κάλυψης των ατομικών αναγκών, περιορίζοντας την ανάπτυξη και την έκφραση της προσωπικότητας και των δυνατοτήτων.

Τον περασμένο αιώνα, παρατηρήθηκε σημαντική στροφή προς την οικογενειακή φροντίδα σε Β. Αμερική και Ευρώπη. Στην Ιταλία ο αριθμός των ιδρυματοποιημένων παιδιών έχει μειωθεί από 150.000 το 1971 σε 15.000 το 1998. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες ακολούθησαν παρόμοια πορεία. Παράλληλα με τις προσπάθειες αποϊδρυματοποίησης, αναλαμβάνονται πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της πρόληψης της τοποθέτησης σε ιδρύματα, αναγνωρίζοντας ότι το ασφαλέστερο μέρος για να μεγαλώσει ένα παιδί είναι μια στοργική οικογένεια. Στην Ελλάδα, για πολλές δεκαετίες, η ιδρυματοποίηση χρησιμοποιείται ως προεπιλεγμένο μοντέλο παιδικής προστασίας. Για το συμφέρον των παιδιών όμως αυτό οφείλει να αλλάξει.

Η αποϊδρυματοποίηση είναι εφικτή εφόσον το εθνικό σύστημα παιδικής προστασίας είναι σύγχρονο, ολοκληρωμένο και περιλαμβάνει όλα τα επίπεδα υπηρεσιών, με έμφαση στην πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση, την οικογενειακή φροντίδα και την παραμονή των παιδιών στο βιολογικό τους περιβάλλον ως το βέλτιστο συμφέρον τους. Τα τελευταία τρία χρόνια η UNICEF συνεργάζεται στενά με το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, υποστηρίζοντας πλήρως την ατζέντα της ελληνικής κυβέρνησης για τη συνεχιζόμενη μεταρρύθμιση της παιδικής μέριμνας ώστε να διασφαλίσει το κατάλληλο θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο παιδικής προστασίας με βάση την οικογένεια και την κοινότητα, όπως η επαγγελματική αναδοχή και η υποστηριζόμενη ανεξάρτητη διαβίωση. Φορείς παιδικής προστασίας και ευρύτερος πληθυσμός έχουμε χρέος να στηρίξουμε αυτή την κρίσιμη προσπάθεια.

Η Μαριέλλα Μιχαηλίδου είναι ειδική Παιδικής Προστασίας στο Γραφείο της UNICEF στην Ελλάδα