Οι ιστορικές ευθύνες της Γερμανίας

Ο Μπόρις Τζόνσον έχει πράγματι μια «ιδιόρρυθμη σχέση με την αλήθεια» και αυτό είναι γνωστό παγκοσμίως. Την επιλεκτική αυτή σχέση την είχε μάλιστα από τα πρώτα βήματά του στη δημοσιογραφία. Για τον λόγο αυτόν, ο διακεκριμένος ιστορικός Μαξ Χέιστινγκς, ο οποίος υπήρξε διευθυντής του νεαρού Τζόνσον και τον απέλυσε για ψευδή ανταπόκριση από τις Βρυξέλλες, προειδοποιούσε από την πρώτη στιγμή που ο Μπόρις γέμισε το προσκήνιο με την παρουσία του. Επρεπε, βέβαια, να φτάσει στο σημείο να παραβεί δώδεκα φορές (μπορεί να λέω και λίγες) τους κανόνες για την πανδημία και μάλιστα ως πρωθυπουργός, ώσπου να γίνει κοινός τόπος το μέγεθος του αμοραλισμού του και να τον εκπαραθυρώσει το κόμμα του.

Εντούτοις, η διαπιστωμένη ευκολία με την οποία καταφεύγει στο ψέμα, δεν σημαίνει ότι ο Μπόρις πάντα ψεύδεται. Ειδικά, δε, στην περίπτωση των όσων είπε για τη στάση της Γαλλίας και της Γερμανίας, κατά την αρχική φάση του πολέμου στην Ουκρανία, πρέπει να είναι όπως ακριβώς τα λέει: η μεν Γαλλία ήταν σε φάση άρνησης της οδυνηρής πραγματικότητας, η δε Γερμανία επιθυμούσε γρήγορη νίκη της Ρωσίας. Ως προς τη Γαλλία, από την εποχή της ενοποίησης της Γερμανίας είναι στρατηγικά προσανατολισμένη προς τη διατήρηση καλών σχέσεων με τη Ρωσία, λόγω του φόβου της Γερμανίας. Μετά την επανένωση της Γερμανίας (1990), όλοι οι Γάλλοι πρόεδροι επιδιώκουν μια ιδιαίτερη σχέση με τη Ρωσία. Ο Μακρόν δεν είναι η εξαίρεση.

Ως προς τη Γερμανία, όμως, το πρόβλημα είναι βαθύτερο, καθώς αφορά ένα μέρος του ιστορικού παρελθόντος της, το οποίο – περιέργως, για μια χώρα τόσο βαθιά δημοκρατική – δεν το έχει ακόμη αναγνωρίσει. Κατ’ αρχάς, δεν σας έχει κάνει εντύπωση (εφόσον το έχετε προσέξει) ότι οι Ουκρανοί είναι πάντα υπερβολικά εύθικτοι, ακόμη και εριστικοί με τους Γερμανούς, ενώ προφανώς τους έχουν ανάγκη; Θυμίζω, λ.χ., πόσο εξοργίστηκαν όταν το μόνο που βρήκαν να στείλουν οι Γερμανοί, στην αρχική φάση, ήταν κράνη, την ώρα ακριβώς που οι Ουκρανοί είχαν μεγάλη ανάγκη για κάθε είδους υλικά. Ηταν σαν να τους έλεγαν ότι, αφού θα τις φάτε, τουλάχιστον να προστατέψετε τα κεφάλια σας. Θυμίζω, επίσης, την αρχική άρνηση των Ουκρανών να δεχθούν στη χώρα τους Γερμανούς επισήμους, ακόμη και αυτόν τον πρόεδρο της Γερμανίας. Δείτε, επιπλέον, με πόση ευκολία αρπάζεται με τη γερμανική κυβέρνηση ο ουκρανός πρεσβευτής στο Βερολίνο. Είναι φανερό, θέλω να πω με όλα αυτά, ότι μεταξύ Γερμανίας και Ουκρανίας προϋπήρχε μια υπόγεια ένταση, στα όρια της αντιπαλότητας, η οποία εκδηλώθηκε με αφορμή τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας.

Η αιτία είναι όμως βαθύτερη και για να γίνει κατανοητή είναι απαραίτητη η αναδρομή στην ιστορία της περιοχής. Η Ουκρανία ήταν ο στρατηγικός στόχος του Χίτλερ για την επέκταση προς Ανατολάς. Την Ουκρανία, τον σιτοβολώνα της Ευρώπης και του κόσμου, σκόπευε να ενσωματώσει στο Ράιχ του, αυτήν αφορούσαν τα σχέδια αποικιοποίησης και μεθοδικής εξόντωσης του πληθυσμού μέσω λιμού. Συνεπεία αυτού, η Ουκρανία πλήρωσε τον μεγαλύτερο φόρο αίματος και καταστροφής από οποιαδήποτε άλλη χώρα της ΕΣΣΔ κατά τον Β΄ Παγκόσμιο. Σημειωτέον ότι αυτά είναι γνωστά από δύο σημαντικά βιβλία του ιστορικού του Yale Τίμοθι Σνάιντερ: το «Bloodlands», που κυκλοφορεί και στα ελληνικά, και το «Black Earth» (ο τίτλος αναφέρεται στην εύφορη, μαύρη γη της Ουκρανίας).

Tη ναζιστική αποικιοκρατία στην Ουκρανία διαδέχθηκε η σοβιετική (τότε γιγαντώνεται ο πληθυσμός του Γκουλάγκ), καθώς το σταλινικό καθεστώς αξιοποίησε τη νίκη στον πόλεμο για να εδραιωθεί, ειδικά στην πάντοτε επίφοβη Ουκρανία. Αυτή ακριβώς την υποτιμητική αντίληψη των Ρώσων για τους Ουκρανούς (δεν είναι πραγματικό έθνος, η ταυτότητά τους είναι διχασμένη, το κράτος τους αποτυχημένο κ.λπ.), που κατά κάποιο τρόπο οι Γερμανοί κληροδότησαν στους Σοβιετικούς, πέρασε ξανά στη σύγχρονη, τη δημοκρατική Γερμανία, μέσω των καλών σχέσεών της με τη Ρωσία και παλαιότερα τη Σοβιετία.

Μετά τον πόλεμο, οι Ρώσοι ανέλαβαν τον ρόλο και του αποκλειστικού θύματος και του νικητή, οι δε Γερμανοί στην προσπάθειά τους να δημιουργήσουν καλές σχέσεις με τους Ρώσους, από την εποχή της Ostpolitik, υιοθέτησαν τη ρωσική αφήγηση και μαζί τη ρωσική στάση έναντι της Ουκρανίας: την πήραν ως μέρος του συνολικού πακέτου της φιλίας με τη Ρωσία. Αυτή είναι λοιπόν η πραγματική αιτία του θυμού των Ουκρανών με τη Γερμανία. «Ενα Σύμφωνο Ρίμπεντροπ – Μολότοφ του μυαλού», όπως το ονόμασε ο Τ. Σνάιντερ σε διάλεξή του και μάλιστα ενώπιον γερμανικού κοινού. Συνεπώς, γιατί να μην επιθυμούσε η πολιτική τάξη της Γερμανίας μια σύντομη νίκη της Ρωσίας, όταν αυτό που είχε να χάσει ήταν ο κόσμος που οικοδόμησε τον τελευταίο μισό αιώνα;