Ο εχθρός του εχθρού μου, είναι φίλος μου;

Δύο χρήσιμες συμφωνίες που υπεγράφησαν την Τρίτη στο Κάιρο, επανέφεραν στην επικαιρότητα την προσπάθεια της χώρας μας να αναβαθμίσει περισσότερο τις σχέσεις με την Αίγυπτο.

Η μία συμφωνία αφορά τις κοινές επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης και η δεύτερη την είσοδο αιγύπτιων εποχικών εργατών. Η πρώτη έχει ουσιαστική σημασία ενώ η δεύτερη είναι μια τυπική διαδικασία που γίνεται κάθε χρόνο.

Πιο συγκεκριμένα, η πρώτη αφορά ένα «Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των Κυβερνήσεων Ελλάδας και Αιγύπτου για Συνεργασία στους τομείς Αεροναυτικής και Ναυτικής Ερευνας και Διάσωσης» με το οποίο καθορίζονται τα όρια της δικαιοδοσίας και των περιοχών ευθύνης για την έρευνα και διάσωση. Το ενδιαφέρον στοιχείο αυτού του «Μνημονίου Κατανόησης» είναι ότι τα όρια του FIR των δύο χωρών ταυτίζονται με την περιοχή όπου ασκείται έρευνα και διάσωση.

Η συμφωνία αυτή είναι η δεύτερη έπειτα από εκείνη του Αυγούστου του 2020 για μερική οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, που ήταν μια ημιτελής συμφωνία γιατί αυτό επιθυμούσαν οι Αιγύπτιοι. Ανατολικότερα της Ρόδου έμεινε ανοικτή η συμφωνία γιατί το Κάιρο δεν συναινούσε και επιπλέον δεν συμφώνησε για παραπομπή των όποιων εκκρεμοτήτων στη Χάγη γιατί προφανώς δεν ήθελε να δυσαρεστήσει την Αγκυρα.

Οι δύο συμφωνίες, αυτή  του Αυγούστου του 2020 και το πρόσφατο «Μνημόνιο Κατανόησης», ολοκληρώθηκαν εντός μιας περιόδου όπου οι σχέσεις Αιγύπτου και Τουρκίας βρίσκονταν μάλλον σε προβληματικό επίπεδο. Στο μεταξύ μεσολάβησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία που προκάλεσε έναν περιφερειακό πόλεμο με χαρακτηριστικά παγκοσμίου πολέμου. Η Αίγυπτος, μια χώρα απόλυτα εξαρτημένη από τα δημητριακά της Ουκρανίας και της Ρωσίας, βρέθηκε μετά τον πόλεμο να εξαρτάται απόλυτα από τον διαμεσολαβητή για την εξαγωγή αυτών των δημητριακών που δεν είναι άλλος από την Τουρκία.

Μπορεί άραγε να υποστηρίξει μια «στρατηγική» συνεργασία με την Ελλάδα όπως πιστεύουμε; Ηδη με διαμεσολαβητή το «σημαντικό» αυτή την περίοδο λόγω Μουντιάλ Κατάρ, η Αίγυπτος προσεγγίζει την Τουρκία. Αν πιστεύαμε όλο αυτό το διάστημα πως πάνω στις κακές σχέσεις Τουρκίας – Αιγύπτου θα χτίζαμε μια «στρατηγική συμμαχία», μάλλον είχαμε ξεχάσει κάτι κομβικό για τη διεθνή πολιτική αλλά και για τη ζωή γενικότερα. Πως ο εχθρός του εχθρού μας δεν είναι φίλος μας, είναι μόνο εχθρός του εχθρού μας!

Και για να τελειώνουμε με τα περί «στρατηγικών συμμαχιών», συμφωνίες στρατηγικής σημασίας μπορούμε να έχουμε μόνο με τους παραδοσιακούς μας συμμάχους και εταίρους. Μόνο με αυτούς μπορούν να υπάρχουν πραγματικές συμφωνίες εμβάθυνσης και ενίσχυσης των στρατηγικών συμφερόντων μας. Τέτοιες υπήρξαν πρόσφατα οι συμφωνίες με τις ΗΠΑ και τη Γαλλία. Μόνο με την ενίσχυση και εμβάθυνση των στρατηγικών επιλογών ένταξης στο ΝΑΤΟ (1952) και στην ΕΟΚ/ΕΕ (1979) θα μπορέσει η χώρα να αξιοποιήσει τον κομβικό ευρωατλαντικό ρόλο της στην περίπλοκη και πολυεπίπεδη πραγματικότητα των γεωπολιτικών και γεωοικονομικών ισορροπιών της Μεσογείου. Προς αυτή την κατεύθυνση κρίνεται απαραίτητη η ενίσχυση των υποστηρικτικών προς την Ελλάδα θέσεων των συμμάχων μας και ειδικότερα των ΗΠΑ. Η αναβάθμιση του ρόλου του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης έδειξε πως υπάρχει η δυνατότητα μετακίνησης αυτής της στήριξης (και για το δικό τους συμφέρον) προς το επιχειρησιακό επίπεδο.

Και όλα αυτά σε μια περίοδο όπου ο Ερντογάν «σαλαμοποιεί» τη συζήτηση για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, αποφεύγει το κομβικό ερώτημα για το αν είναι η Τουρκία μια χώρα θεμελιωδώς δυτική και βομβαρδίζει τη Βόρεια Συρία και το Βόρειο Ιράκ, επικαλούμενος την αυτοάμυνα. Ομως το δικαίωμα στην αυτοάμυνα δεν εμπεριέχει το δικαίωμα σε αντίποινα. Στην ουσία πρόκειται για επιθέσεις εναντίον ενός τοπικού συμμάχου των ΗΠΑ, των Κούρδων που πρωτοστάτησαν στον αγώνα εναντίον του Ισλαμικού Κράτους.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου.